HP Güç kaynağı Fan Kontrol Modifikasyonu
Özellikle HF bantlarında çalışan radyo amatörleri, elektronik güç kaynaklarından kaçınarak demir nüveli transformatör ile yapılmış ağır klasik güç kaynaklarını tercih ederler. Bu seçimin ana nedeni, özellikle HF bandında elektronik güç kaynaklarının oluşturduğu parazit ve gürültüdür.
HF bandında ihmal edilebilecek kadar düşük gürültülü 32A’lik bir güç kaynağı satılık ilanına çıktığında bir tane aldım. Cihaz sunuculardan sökülmüş olup gayet kaliteli idi. Aldığım kişi tarafından modifiye edilerek 12 volttan 13.8 volta çıkarılmıştı. Şu an kimden aldığımı inanın ki hatırlayamıyorum. Ancak kötü bir kusuru vardı: hız kontrolü konulmamış olan fanı (güvenilirliği sağlamak için olmalı) tam gaz çalışıyordu ve çok gürültü yapıyordu.
Aldığım arkadaş, fan sesini azaltmak için 10 ohm 1 watt seri direnç takarak fanı biraz yavaşlatmıştı. Ancak fan akımı biraz daha azaltılacak olursa güç kaynağı kendini kapattığından burada bırakmıştı. Bu durumda bile rahatsızlık verdiğinden ya bir çözüm bulmam, ya da daha sessiz bir cihaz almam gerekiyordu.
Web’de dolaşırken rastladığım DL2KQ’ya ait bir çözümü biraz değiştirerek uyguladım.
R1 direncinin değeri önemlidir. Buraya 2K2 değerinde bir trimpot bağlayarak 45 derecede harekete geçecek şekilde ayarladım. Sonra söküp ölçerek yerine sabit bir direnç taktım.
Devrede 47R olan R4 direnci kontrol devresi faal değilken, fanın rahatsızlık vermeyecek şekilde düşük bir devirle dönmesini sağlamaktadır. 68R R5 direnci fanla parelel bağlı olup, belli bir akım çekerek güç kaynağının kapanmasını engellemektedir.
45 dereceden itibaren fanın hızı sıcaklık ile artmakta, cihaz soğudukça fan yavaşlamaktadır.
Devreyi minik bir delikli plakete yapıp, uygun bir boşluğa yerleştirdim. Malesef yerleştirirken fotoğraf almayı unuttum.
GÜNCELLEME:
Biraz araştırmadan sonra bu güç kaynağını nasıl temin ettiğimi hatırladım. Amatör arkadaşımız Murat Çoklar, bir tanıdığından toplu halde (yaklaşık 200 adet) temin etmiş ve gerekli modifikasyonları yaparak çok uygun bir bedelle amatörlere dağıtmıştı. Kendisine ayrıca teşekkür ederim. Güç kaynağının çıkışındaki yüksek voltaj koruması, 13.8 V çıkışa izin vermediği için o dönemde bu koruma devre dışı bırakılmıştı.
Pahalı HF cihazlarını, koruması iptal edilmiş bir güç kaynağına bağlamak riskli olacağından, daha doğru yaklaşım yüksek voltaj koruma eşiğini yükseltmektir. Bu nedenle güç kaynağını yeniden modifiye ederek koruma eşiğini artırdım. Yeni eşik değeri yaklaşık 14.5 V seviyesindedir.
Şemadaki Q2 ve Q3 transistörleri sensör olarak kullanılmıştır. Bu transistörler cihazın içinde bulunan iki ayrı soğutucunun üzerine izoleli olarak vidalanmıştır. Ben burada tasarruflu ampullerden söktüğüm transistorleri kullandım.
İki transistorden herhangi birisi ısınırsa jonksiyon gerilimi düşmekte ve mosfet iletime geçmektedir.
İlk modifikasyonda güç kaynağının aşırı voltaj koruması ve akım sınırlaması devre dışı bırakılmış, ardından çıkış voltajı 13.8 V seviyesine yükseltilmişti. Bu değişiklikler her ne kadar stabil bir çıkış sağlasa da, koruma devrelerinin iptal edilmiş olması nedeniyle beni tedirgin etmekteydi.
Bu nedenle öncelikle yapılan eski modifikasyon iptal edilerek kartın orijinal haline döndürülmesi gerekmektedir. Ardından, yukarıdaki fotoğrafta gösterilen modifikasyonlar uygulanacaktır.
Yapılan değişikliklerden sonra trimpot üzerinden çıkış voltajı 13.8 V’a ayarlanmalıdır. Son olarak cihaz yüke bağlanarak aşırı akım sınırlama eşiği de ilgili trimpot ile uygun seviyeye getirilmelidir.