ANA SAYFAYA DÖNÜŞ
GELİR VERGİSİ KANUNU (G.V.K.)
Kanun Numarası : 193
Kabul Tarihi : 31/12/1960
Yayımlandığı R.Gazete : 6/1/1961 Sayı: 10700
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 4 Cilt: 1 Sayfa: 850
*
* *
Bu Kanunun yürürlükte olmayan hükümleri için bakınız
"Yürürlükteki Bazı Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"
Cilt: 1 Sayfa: 517
Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren
yönetmelik için,"Yönetmelikler Külliyatı"nın kanunlara göre
düzenlenen nümerik fihristine bakınız.
*
* *
BİRİNCİ KISIM
Mükellefiyet
BİRİNCİ BÖLÜM
Verginin Mevzuu
Mevzuu:
Madde 1 - Gerçek kişilerin gelirleri (Gelir Vergisi) ne tabidir. Gelir,bir
gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tuta-
rıdır.
Gelirin unsurları:
Madde 2 - Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1. Ticari kazançlar;
2. Zirai kazançlar;
3. Ücretler;
4. Serbest meslek kazançları;
5. Gayrimenkul sermaye iratları;
6. Menkul sermaye iratları;
7. Sair kazanç ve iratlar.
Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça,yukarıda yazılı kazanç ve iratlar gelirin
tesbitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır.
Üçüncü fıkra (Ek: 24/12/1980-2361/1 md.; Mülga: 1/5/1981-2454/1 md.)
KANUNLAR, TEMMUZ 1990 (Ek-6)
İKİNCİ BÖLÜM
Tam Mükellefiyet
Mükellefler:
Madde 3 - Aşağıda yazılı gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde et-
tikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler:
1. Türkiye'de yerleşmiş olanlar;
2. (Değişik: 19/2/1963-202/1 md.) Resmi daire ve müesseselere veya merkezi
Türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müesse-
se,teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısiyle yabancı memleketlerde oturan
Türk vatandaşları (Bu gibilerden, bulundukları memleketlerde elde ettikleri ka-
zanç ve iratları dolayısiyle Gelir Vergisine veya benzeri bir vergiye tabi tu-
tulmuş bulunanlar, mezkür kazanç ve iratları üzerinden ayrıca vergilendirilmez-
ler.)
Türkiye'de yerleşme:
Madde 4 - Aşağıda yazılı kimseler Türkiye'de yerleşmiş sayılır:
1. İkametgahı Türkiye'de bulunanlar (İkametgah,Kanunu Medeninin 19 uncu ve
mütaakıp maddelerinde yazılı olan yerlerdir);
2. (Değişik: 19/2/1963-202/2 md.) Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı
olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini
kesmez.)
Yerleşme sayılmıyan haller:
Madde 5 - Aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar da-
hi,Türkiye'de yerleşmiş sayılmazlar:
1. Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye'ye gelen iş, ilim ve fen
adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara
benziyen diğer kimselerle tahsil veya tedavi veya istirahat veya seyahat maksa-
diyle gelenler;
2. Tutukluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmıyan sebeplerle Türki-
ye'de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Dar Mükellefiyet
Mükellefler ve mevzuu:
Madde 6 - (Değişik: 24/12/1980 - 2361/2 md.)
Türkiyede yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece Türkiye'de elde ettikleri
kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler,
Kazanç veya iradın Türkiye'de elde edilmesi:
Madde 7 - (Değişik: 27/3/1969 - 1137/1 md.) Dar mükellefiyete tabi kimseler
bakımından kazanç ve iradın Türkiye'de elde edildiği aşağıdaki şartlara göre ta-
yin olunur:
1. (Değişik: 31/12/1981 - 2574/1 md.) Ticari kazançlarda: Kazanç sahibinin
Türkiye'de işyerinin olması veya daimi temsilci bulundurması ve kazancın bu yer-
lerde veya bu temsilciler vasıtasiyle sağlanması (Bu şartları haiz olsalar dahi
iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlardan, ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın al-
dıkları veya imal ettikleri malları Türkiye'de satmaksızın yabancı memleketlere
gönderenlerin bu işlerden doğan kazançları Türkiye'de elde edilmiş sayılmaz.)
Türkiye'de satmaktan maksat, alıcı veya satıcının veya her ikisinin Türki-
ye'de olması veya satış aktinin Türkiye'de yapılmış olmasıdır.İş merkezinden
maksat ise, iş bakımından muamelelerin bilfiil toplandığı ve idare edildiği mer-
kezdir.
2. Zirai kazançlarda: Zirai faaliyetlerin Türkiye'de icra edilmesi;
3. Ücretlerde:
a) Hizmetin Türkiye'de ifa edilmiş veya edilmekte olması veya Türkiye'de
değerlendirilmesi;
b) (Değişik: 24/12/1980-2361/3 md.) Türkiye'de kain müesseselerin idare mec-
lisi başkan ve üyelerin, denetçilerine, tasfiye memurlarına ait huzur hakkı,
aidat, ikramiye ve benzerlerinin Türkiye'de değerlendirilmesi;
4. Serbest meslek kazançlarında: Serbest meslek faaliyetlerinin Türkiye'de
icra edilmesi veya Türkiye'de değerlendirilmesi;
5. Gayrimenkul sermaye iratlarında: Gayrimenkulün Türkiye'de bulunması ve bu
mahiyetteki mal ve hakların Türkiye'de kullanılması veya Türkiye'de değerlendi-
rilmesi;
6. Menkul sermaye iratlarında: Sermayenin Türkiye'de yatırılmış olması;
7. Sair kazanç ve iratlarda: Bu kazanç veya iratları doğuran işin veya mua-
melenin Türkiye'de ifa edilmesi veya Türkiye'de değerlendirilmesi;
Bu maddenin 3 üncü, 4 üncü, 5 inci ve 7 nci bentlerinde sözü edilen değer-
lendirmeden maksat, ödemenin Türkiye'de yapılması veya ödeme yabancı memlekette
yapılmışsa, Türkiye'de ödiyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına
intikal ettirilmesi veya karından ayrılmasıdır.
İş yeri ve daimi temsilci:
Madde 8 - 7 nci maddenin 1 numaralı bendinde yazılı iş yeri, Vergi Usul Ka-
nunu hükümlerine göre tayin olunur.
Aynı maddede yazılı daimi temsilci, bir hizmet veya vekalet akdi ile temsil
edilene bağlı olup, onun nam ve hesabına muayyen veya gayrimuayyen bir müddetle
veya mütaaddit ticari muameleler ifasına yetkili bulunan kimsedir.
Aşağıda yazılı kimseler, başkaca şartlar aranmaksızın temsil edilenin daimi
temsilcisi sayılırlar.
1. Ticari mümessiller, tüccar vekilleri ve memurları ile Ticaret Kanununun
hükümlerine göre acenta durumunda bulunanlar;
2. (Değişik: 19/2/1963-202/4 md.) Temsil edilene ait reklam giderleri hariç
olmak üzere giderleri devamlı olarak kısmen veya tamamen temsil edilen tarafın-
dan ödenenler;
3. Mağaza veya depolarında temsil edilen hesabına konsinyasyon suretiyle
satmak üzere devamlı olarak mal bulunduranlar.
Bir kimsenin birkaç kişiyi aynı zamanda temsil etmesi daimi temsilcilik vas-
fını değiştirmez.
İKİNCİ KISIM
Muaflık ve İstisnalar
BİRİNCİ BÖLÜM
Esnaf Muaflığı
Vergiden muaf esnaf:
Madde 9 - (Değişik: 24/12/1980-2361/4 md.)
Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışan ve yıl-
lık alış, satış veya hasılat tutarları 48 inci maddede yazılı hadlerin yarısını
aşmayanlar Gelir Vergisinden muaftır.
1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya bir iş-
yeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Halı, kilim, battaniye,
mensucat, trikotaj, saat, kıymetli maden ve madeni eşyalar gibi değeri yüksek
olan maddeleri perakende olarak satanlarla, giyilecek eşya, gıda ve her türlü
bakkaliye maddelerinin pazar takibi suretiyle satışını mutat meslek haline ge-
tirenler hariç);
2. Bir işyeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya müstehlike iş ya-
pan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi,
kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır
yıkayıcısı ve hammallar gibi küçük sanat erbabı;
3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile aynı
yerlerde aynı işleri bir işyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 nci maddede yazı-
lı şartları haiz bulunanlar (51 nci madde şümulüne girenler bu muafiyetten fay-
dalanamazlar);
4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya
(50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işle-
tenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu
bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşıyan eşlerle velayet altındaki çocuklar hak-
kında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın işlet-
tiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir);
5. Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gi-
bi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra
ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;
6. Hariçten işçi almamak, muharrik kuvvet kullanmamak kayıt ve şartı ile
oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, do-
kuma mamulleri örgü, dantel, her nevi nakış işlerini ve her nevi turistik eşya,
hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, ip ve urganları dükkan açmak-
sızın satanlardan 47 nci maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı şartları
haiz bulunanlar;
7. Yukarıdaki 1 - 6 numaralı bentlerde sözü edilen işlere benzerlik göster-
dikleri, Danıştay'ın muvafık mütalaası üzerine, Maliye Bakanlığınca, kabul ve
ilan olunan ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler.
Yukarıda 1 - 7 numaralı bentlerde sözü edilen işleri yapanlardan 48 nci mad-
dede yazılı hadlerin (alış, satış tutarları ve hasılat hadleri) iki katını aşan-
lar gerçek usulde vergilendirilirler.
Ticari, zari veya mesleki kazancı dolayısı ile gerçek usulde Gelir Vergisine
tabi olanlar ile yukarıda sayılan işleri Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefleri-
ne devamlılık ve bağlılık arz edecek şekilde yapanlar esnaf muaflığından fayda-
lanamazlar.
(Ek: 4/12/1985-3239/39 md; Değişik:26/12/1993-3946 /6 md.) Bir işyeri
açmaksızın münhasıran gezici olarak milli piyango bileti satanlar, yukarıdaki
şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır.
(Ek: 26/12/1993 - 3946/6 md.) Bu muaflığın, 94 üncü madde uyarınca tevkif
suretiyle kesilen vergiye şümulü yoktur.
İKİNCİ BÖLÜM
Vergiden Muaf Çiftçiler
Küçük çiftçi muaflığı:
Madde 10 - Küçük Çiftçi Gelir Vergisinden muaftır.
Çiftçilerin bu vergi karşısında küçük çiftçi olup olmadıkları 12 nci ve 13
üncü maddelerde yazılı işletme büyüklüğüne ve yıllık satış tutarı esaslarına gö-
re tayin olunur. Bu şartlardan her hangi birini haiz bulunmıyanlar küçük çiftçi
muaflığından faydalanamazlar.
(Değişik:19/2/1963-202/6 md.) Aile reisi beyanına tabi zirai gelirlerde iş-
letme büyüklüğü ve yıllık satış tutarları; aile reisi, eş ve küçük çocuklar için
toplu olarak nazara alınır.
(Değişik: 19/2/1963-202/6 md.) Ortaklıklarda küçük çiftçi muaflığı, ortaklı-
ğın işletme büyüklüğü ve yıllık satış tutarı ölçülerine göre tayin edilir.Ortak-
lığın birden fazla işletmeye taallük etmesi veya işletmelerin ayrı ayrı mahal-
lerde bulunması durumu değiştirmez.
(Değişik: 19/2/1963-202/6 md.) 52 nci maddede yazılı tek işletmelerde işlet-
me birden fazla ortaklıklara ait olsa bile muaflık ölçüleri bu ortaklıklara ait
işletme büyüklüğü ve yıllık satış tutarları toplanmak suretiyle nazara alınır.
(Değişik: 19/2/1963-202/6 md.) Her biri 12 ve 13 üncü maddelerde yazılı öl-
çülerin altında kalan birden fazla zirai işletmede ayrı ayrı şahıslarla ortaklı-
ğı bulunanların işletme büyüklüğü ve satış ölçülerinin tesbitinde ortaklık pay-
ları toplamı nazara alınır.
(Değişik: 19/2/1963-202/6 md.) Gerek şahsi işletmesi gerek dahil bulunduğu
ortaklıklar müstakillen muaflıktan faydalandığı halde, kendisine ait işletmenin
ve ortaklıklardaki paylarının toplamı muaflık ölçülerini aşan çiftçiler muaflık-
tan faydalanamazlar.Payları toplamı muaflık ölçülerini aşmıyan diğer ortakların
muaflıkları devam eder.
(Değişik: 1/5/1981-2454/2 md.) Yarıcılık ortaklık sayılır.
Küçük çiftçi muaflığının hududu:
Madde 11 - (Değişik: 19/2/1963-202/7 md.)
Küçük çiftçi muaflığı zirai kazançlara münhasırdır. Bu muaflıktan faydala-
nanlar, diğer kazanç ve iratları üzerinden bu kanun hükümleri gereğince vergiye
tabi tutulurlar.
(Değişik: 1/5/1981-2454/3 md.) Ticari veya mesleki kazançları dolayısıyla
gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olanlardan zirai faaliyette bulunanlar ile
bir biçerdövere veya benzeri mahiyetteki bir motorlu araca veya birden fazla
traktöre sahip olan çiftçiler küçük çiftçi muaflığından faydalanamazlar.
(Ek: 24/12/1980-2361/6 md.) Küçük çiftçi muaflığının, bu Kanunun 94 ncü mad-
desi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
İşletme büyüklüğü ölçüsü:
Madde 12 - (Değişik: 1/5/1981-2454/4 md.)
Küçük çiftçi muaflığını tayin bakımından bir takvim yılı içinde nazara alı-
nacak işletme büyüklüğü ölçüleri şunlardır: (1)
---------------------------
(1) Bu maddede kanunla getirilmiş olan, miktarlar aynen bırakılmış; 14/7/1987
tarih ve 87/11986 sayılı Kararname ile 1/1/1987 tarihinden geçerli olmak
üzere tesbit edilen miktarlar ise metne parantez içinde siyah punto ile iş-
lenmiştir.
1 inci Grup: Hububat ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 310 (610)
dönüm;
2 nci Grup: Bakliyat, afyon, susam, keten, kendir ziraatinde ekili arazinin
yüzölçümü toplamı 140 (210) dönüm;
3 üncü Grup: Ayçiçeği ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 130 (500)
dönüm;
4 üncü Grup: Pamuk ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50(200) dö-
nüm;
5 inci Grup: Çeltik ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (115) dö-
nüm;
6 ncı Grup: Pancar ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (150) dö-
nüm;
7 nci Grup: Patates,soğan, sarmısak ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü top-
lamı 40 (125) dönüm;
8 inci Grup: Çay ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 20 (20) dönüm
(Mahsul verebilecek hale gelmeyenler hariç);
9 uncu Grup: Tütün ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 50 (200) dö-
nüm;
10 uncu Grup: Sebze ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (150) dö-
nüm;
11 inci Grup: Sera ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 1,5 (5) dönüm;
12 nci Grup: Kavun ve karpuz ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı
50 (135) dönüm;
13 üncü Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş fındık ziraatinde ekili arazinin
yüzölçümü toplamı 60 (220) dönüm;
14 üncü Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş bağ ve incir ziraatinde ekili
arazinin yüzölçümü toplamı 80 (170) dönüm;
15 inci Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş antep fıstığında 750 (750) ağaç;
16 ncı Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş zeytinliklerde 1 200 (1200) ağaç;
17 nci Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş narenciyede 475 (475) ağaç;
18 inci Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş elmada 700 (700) ağaç;
19 uncu Grup: Muz ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 3 (3) dönüm;
20 nci Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş kayısıda 750 (750) ağaç;
21 inci Grup: Meyve verebilecek hale gelmiş armut,kiraz,vişne, şeftalide
700 (700) ağaç;
22 nci Grup: Diğer meyve ve ürün ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı
50 (50) dönüm (Meyve ve ürün verebilecek hale gelmeyenler ile palamut hariç);
23 üncü Grup: Büyükbaş hayvan sayısı 50 (80) adet (İş hayvanları ile iki ya-
şından küçük büyükbaş hayvanlar hariç);
24 üncü Grup: Küçükbaş hayvan sayısı 250 (315) adet (Bir yaşından küçük kü-
çükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç).
Bakanlar Kurulu, Zirai Kazançlar Merkez Komisyonunun teklifi üzerine, bu
ölçüleri gerekli gördüğü bölgeler için bir yıl uygulanmış olmak kaydıyla arazi
ve ürün türlerine göre on katını aşmamak üzere artırmak ve azaltmak suretiyle
yeniden tespite yetkilidir. Bu şekilde tespit olunan ölçüler, Resmi Gazete'de
yayımlandığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren yürürlüğe girer.(1)
Yukarıda yazılı ziraat gruplarının birkaç tanesinin içine giren zirai faali-
yetlerin bir arada yapılması halinde, en fazla iki gruba ait işletme büyüklükle-
ri, bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşmadığı takdirde muaflık
devam eder.
--------------------
(1) Bu fıkradaki "% 25 oranını" ibaresi, 19/6/1987 tarih ve 3393 sayılı Kanunun
10 uncu maddesiyle "on katını" şeklinde değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
Yukarıda zikredilen,meyveli ve meyvesiz ağaçlarda meyve ve ürün verebilecek
hale gelme durumu başlangıcı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca
müştereken tesbit olunur.
Satış tutarı ölçüsü:
Madde 13 - (Değişik birinci fıkra: 12/6/1987-3380/2 md.) Küçük çiftçi muaf-
lığından faydalanabilmek için zirai mahsullerin bir takvim yılı içindeki satış
bedelleri tutarının 60.000.000 (864.000.000) lirayı geçmemesi şarttır.(1)
(Değişik: 26/6/1964-484/2 md.) Arazi üzerinde yapılmıyan zirai faaliyetler
ile kara ve su avcılığında ve 12 nci maddede işletme büyüklüğü ölçüsü gösteril-
miyen zirai faaliyetlerde muaflık yalnız yıllık satış tutarı ölçüsüne göre tayin
olunur.
Muaflıktan mükellefliğe, mükelleflikten muaflığa geçiş:
Madde 14 - (Değişik birinci fıkra: 24/12/1980-2361/9 md.) 12 veya 13 ncü
maddelerde yazılı hadleri aşan çiftçiler bu durumun meydana geldiği takvim yılı
başından itibaren küçük çiftçi muaflığını kaybederler.
Bu suretle mükellefiyete girenler muafiyet şartlarının kalktığı tarihten
itibaren keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye ve mükellefiyetle ilgili ödevleri-
ni Vergi Usul Kanunundaki esaslara göre yerine getirmeye mecburdurlar.
Mükellef durumunda iken muaflık şartlarını iktisabedenler mütaakıp vergilen-
dirme dönemi başından itibaren küçük çiftçi muaflığından faydalanırlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Diğer Muaflıklar
Diplomat muaflığı:
Madde 15 - Yabancı Devletlerin Türkiye'de bulunan elçi,maslahatgüzar ve kon-
solosları (Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensubolan ve
o memleketin uyrukluğunda bulunan memurları,Türkiye'de resmi bir göreve memur
edilenler bu sıfatlarından dolayı ve karşılıklı olmak şartiyle Gelir Vergisinden
muaftırlar.
Bu muaflığın menkul sermaye iradı üzerinden tevkif suretiyle alınan vergiye
şümulü yoktur.
Ücret istisnası:
Madde 16 - Yabancı elçilik ve konsoloslukların 15 inci maddeye girmeyen me-
mur ve hizmetlilerinin yalnız bu işlerinden dolayı aldıkları ücretler karşılıklı
olmak şartiyle Gelir Vergisinden istisna edilir.
Göçmen ve mülteci muaflığı:
Madde 17 - (Değişik: 24/12/1980-2361/10 md.)
İskan Kanunu hükümlerine göre göçmen ve mülteci sayılanlarla yerleştirilen-
lerin, mezkür Kanununda kazanç vergisi muaflığı için konulan kayıt,şart ve süre-
lerle bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların 2.800.000
(31.100.000) lirası Gelir Vergisinden müstesnadır.(2)
Bu istisnanın menkul sermaye iradı üzerinden alınacak verginin tevkif yolu
ile kesilen kısmına şümulü yoktur.
Serbest meslek erbabında yaşlılık muaflığı:
Mükerrer Madde 17-(Ek: 19/2/1963-202/11 md.; Mülga: 24/12/1980-2361/11 md.)
-----------------------
(1) Bu maddede yeralan miktar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş,31/12/1996 ta-
rih ve 22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Tebliğ ile 1996 yılı
hasılatına uygulanmak üzere tesbit edilen miktar ise metne parantez içinde
siyah punto ile işlenmiştir. Daha önce Kararname ile yapılan değişiklik için
bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne
bakınız.
(2) Bu maddede yer alan miktar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş 31/12/1996 ta-
rih ve 22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Telbiğ ile 1997
takvim yılı gelirlerine uygulanmak üzere tespit edilen miktar ise metne
parantez içinde siyah punto ile işlenmiştir. Daha önce Kararname ile yapılan
değişiklik için bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
CETVELİ" ne bakınız.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kazançlarda İstisnalar
Serbest meslek kazançlarında:
Madde 18 - (Değişik: 4/12/1985-3239/40 md.)
Müellif,mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekar ve mucitlerin ve bun-
ların kanuni mirasçılarının şiir , hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve
incelemeleri, röportaj, karikatür , fotoğraf, film, video band, radyo ve tele-
vizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini, gazete, dergi, radyo, televizyon ve
videoda yayınlanmak veya kitap, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile
ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve tem-
lik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden müs-
tesnadır.
Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi
karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.
Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uy-
gulanmasına engel teşkil etmez.
Serbest meslek kazançları istisnasının,bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca
tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
PTT Acentalarında kazanç istisnası:
Mükerrer Madde 18 - (Ek: 24/3/1988-3418/23 md.)
PTT acentalığı faaliyetinden elde edilen kazançlar,gelir vergisinden müstes-
nadır.Bu kazanç istisnasının, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif sure-
tiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
Ziraii kazançlar istisnası:
Madde 19 - (Mülga: 24/12/1980-2361/13 md.)
Maden suları kazançları istisnası:
Madde 20 - (Mülga: 24/12/1980-2361/14 md.)
Eğitim, öğretim ve sağlık hizmet işletmelerinde kazanç istisnası:
Mükerrer Madde 20 - (Ek:4/12/1985-3239/41 md;Mülga:26/12/1993-3946/38 md.)
BEŞİNCİ BÖLÜM
Sermaye İratlarında İstisnalar
Gayrimenkuller ve haklarda:
Madde 21 - (Değişik birinci fıkra: 31/12/1982-2772/2 md.) Binaların mesken
olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın
3.600.000 (41.400.000) lirası Gelir Vergisinden müstesnadır.(1)
Ticari,zirai veya mesleki kazancının yıllık beyanname ile bildirmek mecburi-
yetinde olanlar ile gelirleri bunlar tarafından bildirilecek olanlar bu istisna-
dan faydalanmazlar.
Menkul sermaye iratlarında:
Madde 22 - (Mülga: 4/12/1885-3239/138 md.)
--------------------------
(1) Bu maddede yeralan miktar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş 31/12/1996 ta-
rih ve 22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Telbiğ ile 1996 yılı
gelirlerine uygulanmak üzere tesbit edilen miktar ise metne parantez içinde
siyah punto ile işlenmiştir. Daha önce Kararname ile yapılan değişiklik
için bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
CETVELİ"ne bakınız.
ALTINCI BÖLÜM
Müteferrik İstisnalar
Ücretlerde:
Madde 23 - (Değişik: 24/12/1980-2361/17 md.)
Aşağıda yazılı ücretler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
1. Köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5 000'i aşmayan
yerlerde faaliyet gösteren ve münhasıran el ile dokunan halı ve kilim imal eden
işletmelerde çalışan işçilerin ücretleri;
2. Gelir Vergisinden muaf veya götürü gider usulünde vergiye tabi çiftçile-
rin ziraat işlerinde bilfiil çalışan işçilerin ücretleri (Bekçi ve çoban ücret-
leri dahil);
3. Toprak altı işletmesi halinde bulunan madenlerde cevher istihsali ve bu-
nunla ilgili diğer bütün işlerde çalışanların münhasıran yer altında çalıştıkla-
rı zamanlara ait ücretleri;
4. Ticari ve sınai kazançları vergiden muaf bulunanların bu işlerinde çalış-
tırılan hizmet erbabının ücretleri;
5. Köy muhtarları ile köylerin katip, korucu, imam , bekçi ve benzeri hiz-
metlilerine köy bütçesinden ödenen ücretler ile çiftçi mallarını koruma bekçile-
rinin ücretleri;
6. Hizmetçilerin ücretleri (Hizmetçiler özel fertler tarafından evlerde,bah-
çelerde,apartmanlarda ve ticaret mahalli olmayan sair yerlerde orta hizmetçiliği
süt ninelik, dadılık, bahçıvanlık, kapıcılık gibi özel hizmetlerde çalıştırılan-
lardır.) (Mürebbiyelere ödenen ücretler istisna kapsamına dahil değildir);
7. Sanat okulları ile bu mahiyetteki enstitülerde, ceza ve ıslahevlerinde,
darülacezelerin atelyelerinde çalışan öğrencilere, hükümlü ve tutuklulara ve
düşkünlere verilen ücretler;
8. (Değişik:25/5/1995 - 4108/16 md.) Hizmet erbabına işverenlerce yemek ve-
rilmek suretiyle sağlanan menfaatler (işverenlerce,işyerinde veya müştemilatında
yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin
100 000 (600 000 ) lirayı aşmaması ve buna ilişkin ödemenin yemek verme hizme-
tini sağlayan mükelleflere yapılması şarttır. Ödemenin bu tutarı aşması halin-
de, aşan kısım ile hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakten yapılan ödemeler
ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilir.); (1)
9. (Değişik: 4/12/1985-3239/42 md.) Genel olarak maden işletmelerinde ve
fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken
memurlarla müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması,ısıtılması ve
suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler ile mülkiyeti işverene ait brüt
alanı 100 m2'yi aşmayan konutların hizmet erbabına mesken olarak tahsisi sure-
tiyle sağlanan menfaatler (Bu konutların 100 m2'yi aşması halinde, aşan kısma
isabet eden menfaat için bu istisna hükmü uygulanmaz);
10. Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak
maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri;
11. Kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz bulunan emekli sandıkları tara-
fından ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıkları (Tüzelkişiliği haiz muh-
telif emekli sandıkları tarafından ödenen aylıklar toplamı; hizmet süresi ve ay-
lık seviyesi aynı olan Devlet memurlarına ödenen miktarlardan fazla ise, arada-
ki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel, katma ve özel bütçelerden
ödenen bu nevi aylıklar dahil.);
12. 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunun hükümlerine tabi çırakların
asgari ücreti aşmayan ücretleri.
(Ek Bentler: 4/12/1985-3239/42 md.)
13. Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen
emekli, malüliyet, dul ve yetim aylıkları;
----------------------
(1) Bu bentte Kanunla getirilmiş olan miktar aynen bırakılmış, 16/12/1997 tarih
ve 23202 Mük. sayılı R.G.'de yayımlanan 9/12/1997 tarih ve 97/10351 sayılı
Kararname 1998 takvim yılında uygulanmak üzere tespit edilen miktar metne
parantez içinde siyah punto ile işlenmiştir.
14. Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işve-
renlerin yanında çalışan hizmet erbabına,işverenin Türkiye dışında elde ettiği
kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler;
15. Yüz ve daha aşağı sayıda işçi çalıştıran işyerlerinde bir, yüzden fazla
işçi çalıştıran işyerlerinde iki, amatör sporcu çalıştıranların, her yıl milli
müsabakalara iştirak ettiklerinin belgelenmesi ve bu amatör sporculara ödenen
ücretler. (Asgari ücretin iki katını aşmamak kaydıyla)
Gider karşılıklarında:
Madde 24 - (Değişik: 24/12/1980-2361/18 md.)
Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler Gelir Vergisinden is-
tisna edilmiştir.
1. (Değişik: 31/12/1981-2574/5 md.) Harcırah Kanununa tabi kurumlar tarafın-
dan harcırah veya yolluk olarak yapılan ödemeler:
2. (Değişik: 31/12/1982-2772/3 md.) Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan
müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine,tasfi-
ye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her tür-
lü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek
ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık
seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe
verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa aradaki fark ücret olarak vergi-
ye tabi tutulur.
3. (Mülga:26/12/1993 - 3946/38 md.)
4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ödenen yakacak yardımı (memur,
işçi ve Bağ-Kur emeklilerine avans olarak ödenenler dahil);
5. Sayım işleriyle, seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına göre
verilen zaruri gider karşılıkları.
Tazminat ve yardımlarda:
Madde 25 - Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesna-
dır:
1. Ölüm, sakatlık, hastalık ve işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve ya-
pılan yardımlar;
2. Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydiyle yapılan yardımlar
(Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve yardım sandıkla-
rının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler.);
3. (Değişik: 24/12/1980-2361/19 md.) Kanunla kurulan veya tüzelkişiliği ha-
iz olan emekli sandıklarınca kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dı-
şında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli, dul, yetim ve evlenme
ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla
dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (Kamu idare ve müesseseleri ile ka-
nunla kurulan sosyal güvenlik kurumları dışında kalan tüzelkişiliği haiz emekli
sandıkları tarafından ödenen tazminat ve yardımlar,hizmet süresi ve aylık sevi-
yesi aynı olan Devlet memurlarına verilen miktardan fazla ise, aradaki fark üc-
ret olarak vergiye tabi tutulur. Bu mukayesede gerek muhtelif emekli sandıkla-
rından,gerek aynı emekli sandığından muhtelif zamanlarda alınan ikramiye ve taz-
minatlar topluca dikkate alınır.)
4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktar-
ları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.);
5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu is-
tisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tuta-
rına kadar olan yardım kısmına uygulanır.);
6. Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler;
7. (Değişik: 17/10/1980-2320/2 md.) 1475 ve 854 sayılı kanunlara göre öden-
mesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı Kanuna göre ödenen kı-
dem tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa
etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz.)
8. Genel olarak nafakalar(Alanlar için);
9. Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine ölüm,
sakatlık, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlar ile üyele-
rinin geri verilen mevduatı.
10. (Ek: 4/12/1985-3239/44 md.) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik ku-
rumları tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade
olunan mevduat,sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan
ödenen tazminat ve yardımlar.
Vatan hizmetleri yardımlarında:
Madde 26 - Aşağıdaki yazılı vatan hizmetleri yardımları Gelir Vergisinden müs-
tesnadır.
1. Harb malüllüğü zamları ;
2. Harb malüllerine ve şehit, dul ve yetimlerine verilen tekel beyiyeleri;
3. Şehitlerin dul ve yetimlerine şehit, dul ve yetimi sıfatiyle yapılan bi-
lümum ödemeler (Bu hükmün tatbikında hususi kanunlarına göre kendilerine şehit
sıfatı verilenlerle harb, isyan, eşkiya, kaçakçı takip ve müsademesi, sanıkların
ve mahkümların takibi,manevra, talim ve tatbikat esnasında görev başında veya
görevden doğan sebeplerle ölenler şehit sayılır.);
4. Vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylıklar ile ödenen mükafatlar.
Teçhizat ve tayın bedellerinde:
Madde 27 - Aşağıda yazılı teçhizat ve tayın bedelleri Gelir Vergisinden müs-
tesnadır:
1. Özel kanunlara dayanarak verilen yemek ve hayvan yem bedelleri veya bu
mahiyette yapılan ödemeler;
2. Demirbaş olarak verilen giyim eşyası (Resmi ve özel daire ve müesseseler-
ce hizmet erbabına işin icabı olarak verilen ve bunların işten ayrılmaları ha-
linde geri alınan giyim eşyası);
3. Tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri.
Tahsil ve tatbikat ödemelerinde:
Madde 28 - Tahsil ve tatbikat giderleri karşılığı olarak yapılan aşağıda ya-
zılı ödemeler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir:
1. Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına yabancı memleketlerde tah-
silde veya stajda bulunan öğrenci ve memurlara gider karşılığı olarak verilen
paralar (Özel müesseseler tarafından yapılan ödemeler,benzeri Devlet öğrenci
ve memurlarına verilen miktardan fazla olduğu takdirde, aradaki fark ücret ola-
rak vergiye tabi tutulur). (Asli görev veya memuriyet dolayısiyle alınan ücret-
ler bu istisnaya dahil değildir);
2. Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına Türkiye'de tahsilde bulu-
nan öğrenciye iaşe,ibate ve tahsil gideri olarak ödenen paralar;
3. Öğrencilere tatbikat dolayısiyle öğretim müesseseleri veya tahsil masraf-
larını deruhde edenler tarafından verilen paralar.
Teşvik ikramiye ve mükafatları:
Madde 29 - Teşvik gayesiyle verilen aşağıda yazılı ikramiye ve mükafatlar
Gelir Vergisinden müstesnadır:
1. İlim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve memle-
ket bakımından faydalı olan diğer işleri ve faaliyetleri teşvik maksadiyle veri-
len ikramiyeler ve mükafatlar;
(Değişik bentler 2,3,4: 24/12/1980-2361/20 md.)
2. Subay,astsubay, erbaş ve erlere ve Ordu hizmetinde bulunan sivil maki-
nistlere, uçuş, dalış gibi hizmetleri dolayısıyla verilen tazminatlar, gündelik-
ler, ikramiyeler, zamlar ile Türk Hava Kurumu veya kanuni ve iş merkezi Türki-
ye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadiyle görevlendirilenlere; uçuş hizmetle-
ri, denizaltına dalış yapanlara dalış hizmetleri dolayısıyla yapılan aynı mahi-
yetteki ödemeler;
3. Spor yarışmalarına katılan amatör sporculara ödenen ödül ve ikramiyeler;
4. Spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler.
Sergi ve panayır istisnası:
Madde 30 - Dar mükellefiyete tabi olanların:
1. Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları ticari
faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar (Türkiye'de başkaca iş yeri veya daimi
temsilcileri bulunmamak şartiyle);
2. Bu sergi ve panayırlarda yaptıkları serbest meslek faaliyetlerinden elde
ettikleri kazançlar; Gelir Vergisinden müstesnadır.
YEDİNCİ BÖLÜM
İndirimler
İndirim hadleri:
Madde 31 - (Değişik: 4/12/1985-3239/45 md.)
Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde aşağıdaki indirimler uygulanır.
1. Özel indirim : Günde 200 (315.000) ayda 6.000 (9.450.000 ) yılda
72.000 (113.400.000) liradır.(1)
Bakanlar Kurulu, özel indirim tutarlarını, 15 katına kadar artırmaya yetki-
lidir. Bu yetki, kalkınma planı ve yıllık programlarda özel önem taşıdığı
belirtilen sektörler ile kalkınmada öncelikli bölgelerde fiilen çalışanların
ücretleri için farklı özel indirim tutarları tesbit edilmek suretiyle de kul-
lanılabilir. (2)
2. Sakatlık indirimi: Çalışma gücünün asgari % 80'ini kaybetmiş bulunan hiz-
met erbabı birinci derecede sakat, asgari % 60'ını kaybetmiş bulunan hizmet er-
babı ikinci derece sakat, asgari % 40'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise
üçüncü derece sakat sayılır ve aşağıda belirtilen sakatlık indiriminden faydala-
nırlar.
Sakatlık indirimi özel indirim tutarının;
- Birinci derece sakatlar için sekiz katı,
- İkinci derece sakatlar için dört katı,
- Üçüncü derece sakatlar için iki katıdır.
Sakatlık derecelerine göre tespit edilecek indirimler, özel indirime eklene-
rek hizmet erbabının ücretinden indirilir.
-------------------------
(1) Bu maddede Kanunla getirilmiş olan miktarlar aynen bırakılmış,24/12/1997
tarih ve 97/10416 sayılı Kararname ile 1998 ve müteakip takvim yılı gelir-
lerine uygulanmak üzere tespit edilen miktarlar metne parantez içinde siyah
puntolarla işlenmiştir. Daha önceki değişiklikler için bu Kanunun sonundaki
"ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
(2) Bakanlar Kurulunun 24/12/1997 tarih ve 97/10416 sayılı Kararı ile; Adıyaman,
Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt,
Sırnak, Tunceli ve Van illerinde 1998 ve mütakip takvim yılında uygulanmak
üzere günde (420.000) ayda (12.600.000), yılda (151.200.000) lira olarak ye-
niden tespit edilmiştir. (Bkz.R.G: 31/12/1997 - 23217)
Sakatlık derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller
Maliye ve Gümrük, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan-
lıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile tespit edilir.
Aile reisinin, eşinin ve çocuklarının herbirinin gerçek usulde tespit edilen
ücret gelirine bu maddede yer alan özel indirim ve sakatlık indirimi uygulanır.
Madde 32-34 - (Mülga: 4/12/1985-3239/138 md.)
Vergi karnesi esası:
Madde 35 - (Değişik: 1/5/1981-2454/7 md.)
A) İndirimlerden faydalanmak isteyenler Vergi Usul Kanunu esaslarına göre
vergi karnesi almak zorundadırlar.
B) Bu Kanunun 2 nci maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde edenler (İs-
tisna ve muafiyetlerden faydalananlar dahil) vergi karnesi almak ve Gelir Vergi-
si yönünden durumlarını ve bu durumda meydana gelen değişiklikleri karnelerine
yazdırmak zorundadırlar.
(Değişik: 31/12/1981-2574/7 md.) Bu bentte yazılı vergi karnesinin ihtiva
edeceği hususlar, karne almaya ilişkin şekil ve esaslar ile uygulama zamanı Ma-
liye Bakanlığı tarafından tespit edilir.
İndirimin uygulanmıyacağı gelirler:
Madde 36 - (Değişik: 28/12/1967-980/4 md.)
Muhtelif yerlerden ücret alan hizmet erbabı için 31 inci maddede yazılı in-
dirimler bunlardan yalnız en yüksek olan ücretin vergisine uygulanır. Hizmet er-
babının vergi karnesi varsa, indirimin uygulanacağı ücret bu karneyi muhafaza
eden işverenden aldığı ücrettir. Vergi Usul Kanunu ile karne almaktan muaf tu-
tulmuş olanlarda indirimin uygulanacağı ücret, aile durumu sual varakasını muha-
faza eden işverenden aldığı ücrettir.
31 inci maddedeki indirimler, dar mükellefiyete tabi kimselere şamil değil-
dir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM (1)
Yatırım İndirimi
Yatırım indiriminin mahiyeti:
Ek Madde 1:(Değişik:26/12/1993 - 3946/7 md.) Dar mükellefiyete tabi olanlar
dahil,ticari veya zirai kazançları üzerinden vergiye tabi mükelleflerin (Adi or-
taklıklar,kolektif ve adi komandit şirketler ile kurumlar vergisi mükellefleri
dahil) yaptıkları yatırımlar,bu bölümde yazılı kayıt ve şartlar dahilinde,ilgili
kazançlarından indirilir.
Yatırım indiriminin şartları:
Ek Madde 2 - (Değişik: 26/12/1993-3946/7 md.) (2)
Yatırım indiriminin uygulanmasında aşağıda yazılı şartlar topluca aranır:
1. İndirimin uygulanacağı ticari ve zirai kazanç bilanço esasına göre tes-
pit edilmiş olmalıdır.
2. Yatırımlar,kalkınma planları ve yıllık programlarda belirtilenlerden Ma-
liye Bakanlığı ile Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından müştereken se-
çilen sektörler veya konularda yapılmalıdır.
3. Yapılan yatırım; ticari ve sinai yatırımlar için en az 3 000 000 000
(30.000.000.000) lira,zirai yatırımlar için en az 500 000 000 (5.000.000.000)
lira olmalıdır.
4. (Değişik: 25/5/1995 - 4108/17 md.) Yatırıma,başlamadan önce Hazine Müs-
teşarlığına başvurularak gerekli bilgi ve belgelerin tevdi edilmiş ve yukarıda
belirtilen şartların mevcudiyeti tasdik edilerek,Yatırım Teşvik Belgesi verilmiş
olmalıdır. Şu kadar ki, Yatırım Teşvik Belgesi aranmaksızın yatırım indirimi
uygulanacak yatırım türü veya miktarlarını (bu fıkranın 3 numaralı bendinde yer
alan miktarları aşmamak ve bu miktarların yarısından aşağı olmamak üzere) yöre-
ler veya sektörler itibariyle ayrı ayrı belirlemeye ve bu hükmün uygulamasına
ilişkin usul ve esasları tespite Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı müş-
tereken yetkilidir.
Araştırma,plan ve proje masrafları ile arazi temini için yapılan giderler
hariç olmak üzere, yatırımla ilgili her türlü harcamalar yatırıma başlandığını
gösterir.
5. Yatırım,tasdik edilmiş bulunan şartlar ve süreler dahilinde yapılmış ol-
malıdır.
Tasdik edilen şartlarda meydana gelecek değişikliklerin ve sürelerde doğa-
bilecek gecikmelerin vukuundan itibaren üç ay içinde Hazine ve Dış Ticaret Müs-
teşarlığına bildirilmesi ve onayının alınması şarttır.
Müracaatın zamanında yapılmaması veya değişikliklerin kabul edilmemesi ha-
linde,evvelce yapılan tasdik hükümsüz addolunur ve yatırım indiriminden yarar-
lanma hakkı ortadan kalkar.
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı yukarıdaki şartlar çerçevesinde vereceği
Yatırım Teşvik Belgesinin bir örneğini Maliye Bakanlığına gönderir.Belgedeki vi-
ze ve iptaller de ayrıca bildirilir.
Yatırım indiriminden yararlanma şartları ve uygulama esasları ile diğer hu-
suslar Maliye Bakanlığı ile Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca müştereken
belirlenir.
-----------------------
(1) Altı ek maddeyi kapsayan bu bölüm 19/2/1963 tarih ve 202 sayılı Kanunun
16 ncı maddesi ile eklenmiştir. Bu bölümde yeralan hükümlerin uyulanması
ile ilgili olarak 3/8/1995 tarih ve 22363 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan
187 nolu genel tebliğe bakınız.
(2) Bu maddede Kanunla getirilmiş olan miktarlar aynen bırakılmış, 9/12/1997
tarih ve 97/10351 sayılı Kararname ile 1998 takvim yılında uygulanmak üzere
tespit edilen miktarlar,metne parantez içinde siyah puntolarla işlenmiştir.
Yatırım indiriminin konusu ve nispeti:
Ek Madde 3 - (Değişik: 25/5/1995-4108/17 md.)
Yatırım indirimine, kaynağı ne olursa olsun, ek 2 nci maddede yazılı şartla-
rı haiz bulunan yatırımlarla ilgili harcamalardan; bina,makina,araç (sadece
işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar) ve benzeri amortismana tabi
aktif değerlerin yeni olanlarının maliyet bedelleri esas teşkil eder.
Aktif değerlerin yeni olmasından maksat, bunların yurt içinde veya dışında
daha önce hiçbir şekilde kullanılmamış bulunmasıdır.Yurt dışında kullanılmış ol-
sa dahi Hazine Müsteşarlığınca uygun görülen makina ve tesislerin ithali halin-
de, bu aktif kıymetler yatırım indirimi uygulaması bakımından yeni addolunur.
Personel Lojmanları inşası (kalkınmada öncelikli yörelerde yapılanlar hariç)
ve tefrişi, arazi veya arsa tedariki, yedek parça temini, esas proje dışında
münferit tesisat, makina, araç mübayaası için yapılan harcamalara yatırım indi-
rimi uygulanmaz. İnşa edilmiş olarak veya inşa halinde satın alınan binaların
satın alma bedeli üzerinden yatırım indirimi yapılmaz.
Petrol Kanununa göre yürütülen arama ve sondaj faaliyetleri için yapılan ve
aktifleştirilen harcamalardan,ilgili bakanlığın görüşü alınmak suretiyle,Maliye
Bakanlığınca belirlenenler,yatırım indirimi uygulaması bakımından yatırım harca-
ması sayılır.
Yatırım indiriminin nispeti,yatırım miktarının % 30'udur.Bakanlar Kurulu
bu oranı,kalkınmada öncelikli yöreler ile kalkınma planı ve yıllık programlarda
özel önem taşıdığı belirtilen sektörlerde yapılan yatırımlar için % 100 oranına
kadar artırmaya veya kanuni orandan az olmamak üzere yeniden tespit etmeye yet-
kilidir.
3362 - 1
Bakanlar Kurulunca tespit edilen yeni oranlar, Bakanlar Kurulu Kararının
Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yapılan harcamalara uygulanır.
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
Ek Madde 4 - (Değişik: 24/12/1980-2361/28 md.)
Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım konusunu teşkil eden aktif değer-
lere ilişkin harcamaların yapıldığı takvim yılından itibaren başlanır ve indi-
rimden faydalanacak miktara ulaşıncaya kadar devam olunur.
(Ek: 25/5/1995-4108/17 md.) İlgili yıl kazancından indirilemeyen yatırım indi-
rimi tutarı, izleyen ilk üç yılda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar
için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. (Teşvik
Belgesiz yatırımlar bu maddedeki yeniden değerleme hükümlerinden faydalanamaz.)
Her yatırım için faydalanılacak indirim tutarı,o yatırım içerisinde yer alan
indirimden yararlanabilecek aktif değerlerin kıymetleri toplamına, "Yatırım Teş-
vik ve Yatırım İndirimi Belgesinde" yazılı olan indirim nispetinin uygulanması
suretiyle hesaplanır.
(Dikkat: Devamı 3363 üncü sayfadadır.)
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
Ek Madde 4 - (Değişik: 24/12/1980-2361/28 md.)
Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım konusunu teşkil eden aktif değer-
lere ilişkin harcamaların yapıldığı takvim yılından itibaren başlanır ve indi-
rimden faydalanacak miktara ulaşıncaya kadar devam olunur.
Her yatırım için faydalanılacak indirim tutarı,o yatırım içerisinde yer alan
indirimden yararlanabilecek aktif değerlerin kıymetleri toplamına, "Yatırım Teş-
vik ve Yatırım İndirimi Belgesinde" yazılı olan indirim nispetinin uygulanması
suretiyle hesaplanır.
Birden fazla "Yatırım Teşvik ve Yatırım İndirimi Belgesi" almış mükellefle-
rin safi kazancının kifayetsizliği sebebiyle önceki yıllarda tamamen uygulanma-
mış olan eski yatırımlarla ilgili müdevver indirim tutarlarının mevcut bulunma-
sı halinde,evvela bu indirimler uygulanır, ondan sonra yeni yatırımlara müteal-
lik indirimlerin uygulanmasına başlanır.(1)
Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış ve devri:
Ek Madde 5 - Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış veya devri ha-
linde aşağıdaki şekilde muamele yapılır:
a) Satan veya devreden yönünden:
Komple tesislerde yatırım tamamlandıktan, diğerlerinde istimal ve istihsale
başlandıktan sonra yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri ha-
linde satıcı yönünden bir muamele uygulanmaz.
Komple tesislerde yatırım tamamlanmadan, diğerlerinde istimal ve istihsale
başlanmadan yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri halinde,
yatırım indirimi dolayısiyle zamanında tahakkuk ettirilmemiş olan vergiler ta-
hakkuk ettirilerek tahsil olunur.
b) Satın veya devir alan yönünden:
Yatırım indiriminden kısmen faydalanmış veya hiç faydalanmamış aktif değer-
leri kısmen veya tamamen satın veya devir alan kimse (Yatırım indiriminden fay-
dalanma şartları mevcut olmak kaydiyle) işbu indirimden faydalanır. Daha önce
indirimden hiç faydalanılmamış olması halinde, faydalanılacak miktar, satan ve-
ya devir edene tanınan yatırım indiriminin miktarına ve satın ve devir alanın
faydalanabileceği indirim nisbetlerine göre hesaplanır.Bahis konusu aktif de-
ğerler için daha önce yatırım indiriminden istifade edilmiş se, satın veya de-
vir alan, aynı değer üzerinden hesaplanacak bakiye indirim kısmından faydalanır.
Ancak bu bakiye kısım, bahis konusu aktif değerler için daha önce istifade edil-
miş indirimlerin satın veya devir alanın istifade edebileceği nispete göre he-
saplanacak indirimden tenzili suretiyle bulunacak miktarı aşamaz.
---------------------
(1) Bu ek maddenin, 2 ve 3 üncü fıkralarında yeralan "Yatırım Teşvik ve Yatı-
rım İndirimi Belgesi" İbareleri, 4/12/1985 tarih ve 3239 sayılı Kanunun
46 ncı maddesiyle getirilmiş olup metne işlenmiştir.
*
ÜÇÜNCÜ KISIM
Gelir Unsurlarının Tesbiti
BİRİNCİ BÖLÜM
Ticari Kazanç
Ticari kazancın tarifi:
Madde 37 - Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari
kazançtır.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı kazançlar ticari kazanç sayılır:
1. Maden, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri ile tuğla ve
kiremit harmanlarının işletilmesinden;
2. Coberlik işlerinden;
3. Özel okul ve hastanelerle benzeri yerlerin işletilmesinden;
4. Gayrimenkullerin alım, satım ve inşa işleriyle devamlı olarak uğraşanla-
rın bu işlerinden;
5. (Değişik: 19/2/1963-202/17 md.) Kendi nam ve hesaplarına menkul kıymet
alım-satımı ile devamlı olarak uğraşanların bu faaliyetlerinden;
6. (Değişik: 19/2/1963-202/17 md.) Satınalınan veya trampa suretiyle iktisap
olunan arazinin iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde parsellenerek bu müddet
içinde veya daha sonraki yıllarda kısmen veya tamamen satılmasından;elde edilen
kazançlar.
Kolektif ortaklıklarda ortakların, adi veya eshamlı komandit ortaklıklarda
komandit ortakların ortaklık karından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hük-
mündedir.(66 ncı madde hükmü mahfuzdur.)
Ticari kazanç,Vergi Usul Kanunu hükümlerine ve bu kanunda yazılı gerçek (Bi-
lanço veya işletme hesabı esası) veya götürü usullere göre tesbit edilir.
Özel okul ve hastanelerle benzeri yerleri işleten serbest meslek erbabı,ser-
best meslek kazançlarını da işletmenin kayıtlarına ithal edebilirler.
Bilanço esasında ticari kazancın tesbiti:
Madde 38 - Bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin
hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır. Bu dönem
zarfında sahip veya sahiplerce:
1. İşletmeye ilave olunan değerler bu farktan indirilir;
2. İşletmeden çekilen değerler ise farka ilave olunur.
Ticari kazancın bu suretle tesbit edilmesi sırasında, Vergi Usul Kanununun
değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine
uyulur.
(Üçüncü fıkra mülga: 4/12/1985-3239/138 md.)
(Ek:26/12/1993-3946/8 md.; Değişik:25/5/1995-4108/18 md.)
Mükelleflerin iktisap tarihinden itibaren en az iki tam yıl süreyle işlet-
melerinde kayıtlı bulunan gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi
diğer iktisadi kıymetleri elden çıkarmaları halinde, bu iktisadi kıymetlerin
maliyet bedeli bunların iktisap edildiği ve elden çıkarıldıkları yıllar hariç
olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen
yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınabilir.
Bu hüküm 39'uncu madde gereğince işletme hesabı esasına göre ticari kazancın
tespitinde de uygulanır. Bilanço esasında defter tutan mükellefler tarafından
artırılan maliyet bedeline tekabül eden kazançlar, bilançonun pasifinde özel bir
fon hesabında gösterilir. Bu fon, sermayeye ilave dışında herhangi bir suretle
başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, o yılın ka-
zancına dahil edilerek vergiye tabi tutulur. Sözkonosu iktisadi kıymetlerin
alım satımı ile devamlı olarak uğraşanlar, alım satımını yaptıkları iktisadi
kıymetler için bu hükümden yararlanamazlar. Şu kadar ki, inşaat yapımına tahsis
edilen arsa ve arazilere ilişkin olarak inşaatın bitim tarihine kadar geçen süre
için bu fıkra hükmüne göre maliyet bedeli artırımı yapılabilir.
3364 - 1
Ancak, inşaatın tamamlanmasından önce satışı yapılan gayrimenkuller için
maliyet artırımı satışın yapıldığı tarihe kadar uygulanır. Bu fıkra hükmünün
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye Maliye Bakanlığı yetkili-
dir.
İşletme hesabı esnasında ticari kazancın tesbiti:
Madde 39 - İşletme hesabı esasına göre ticari kazanç, bir hesap dönemi için-
de elde edilen hasılat ile giderler arasındaki müspet farktır.
(Dikkat: Devamı 3365 inci sayfadadır.)
3364 - 2
(Elde edilen hasılat, tahsil olunan paralarla tahakkuk eden alacakları; gi-
derler ise,tediye olunan ve borçlanılan meblağları ifade eder.)
Emtia alım ve satımı ile uğraşanlarda ticari kazancın bulunması için hesap
dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri hasılata, dönem başındaki emtia mevcu-
dunun değeri ise giderlere ilave olunur.
Ticari kazancın bu suretle tesbit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanununun
değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine
uyulur.
Mükerrer Madde 39 - (Ek: 4/12/1985-3239/47 md.;Mülga:26/12/1993-3946/38 md.)
İndirilecek giderler:
Madde 40 - Safi kazancın tesbit edilmesi için, aşağıdaki giderlerin indiril-
mesi kabul edilir:
1. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel gi-
derler. (Ek: 25/5/1995-4108/19 md.) (İhracat, yurt dışında inşaat, onarma,montaj
ve taşımacılık faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yazılı giderlere
ilaveten bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hasılatın binde beşini
aşmamak şartıyla yurt dışındaki bu işlerle ilgili giderlerine karşılık olmak
üzere götürü olarak hesapladıkları giderleri de indirebilirler.)
2. (Değişik: 27/12/1963-365/2 md.) Hizmetli ve işçilerin iş yerinde veya iş
yerinin müştemilatında iaşe ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, si-
gorta primleri ve emekli aidatı (Bu primlerin ve aidatın istirdat edilmemek
üzere Türkiye'de kain sigorta şirketlerine veya emekli ve yardım sandıklarına
ödenmiş olması ve emekli ve yardım sandıklarının tüzel kişiliği haiz bulunmala-
rı şartiyle), 27 nci maddede yazılı giyim giderleri,
3. İşle ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine
istinaden ödenen zarar; ziyan ve tazminatlar;
4. İşle ilgili ve yapılan işin ehemmiyeti ve genişliği ile mütenasip seya-
hat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak
şartiyle):
5. (Değişik: 24/6/1994-4008/24 md.) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye
dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderleri (Nakliyecilikte kullanılanlar
hariç olmak üzere, binek otomobillerinin ve zati ve ailevi ihtiyaçlar için de
kullanılan diğer taşıtların giderlerinin yarısı.)
6. (Değişik: 31/12/1982-2772/5 md.) İşletme ile ilgili olmak şartıyla; bina,
arazi, gider, istihlak, damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi
ayni vergi, resim ve harçlar;
7. (Değişik: 24/12/1980-2361/29 md.) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ay-
rılan amortismanlar, (Ek: 24/6/1994-4008/24 md.) (Nakliyecilikte kullanılanlar
hariç olmak üzere, binek otomobillerinin ve zati ve ailevi ihtiyaçlar için de
kullanılan diğer taşıtların amortismanlarının yarısı.)
8. (Ek: 4/12/1985-3239/48 md.) İşverenlerce, Sendikalar Kanunun hükümlerine
göre sendikalara ödenen aidatlar (şu kadar ki; ödenen aidatın bir aylık tutarı,
işyerinde işçilere ödenen çıplak ücretin bir günlük toplamını aşamaz).
Gider kabul edilmiyen ödemeler:
Madde 41 - Aşağıda yazılı ödemelerin gider olarak indirilmesi kabul olun-
maz:
1. Teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar
veya aynen aldıkları sair değerler (Aynen alınan değerler emsal bedeli ile de-
ğerlenerek teşebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.)
2. Teşebbüs sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden ödenen
aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komüsyonlar ve tazminatlar;
3. Teşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler;
4. Teşebbüs sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarının işletmede cari hesap ve-
ya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden yürütülecek faizler;
5. Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçla-
rından doğan tazminatlar (Akitler ceza şartı olarak derpiş edilen tazminatlar,
cezai mahiyette tazminat sayılmaz.)
6. (Ek: 14/6/1989-3571/8 md.) Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün
ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin % 50'si (0) sıfır (Bakanlar
Kurulu, bu oranı % 100'e kadar artırmaya,sıfıra kadar indirmeye yetkilidir).(1)
7. (Ek: 24/6/1994-4008/25 md.) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmede
kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve
helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili
olmayanların giderleri ile amortismanları;
8. (Ek: 24/6/1994 - 4008/25 md.) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, dönem
sonu stoklarını son giren ilk çıkar yöntemine göre değerleyen veya amortismana
tabi iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabi tutanların, işletmede kul-
landıkları yabancı kaynaklara ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kar payı,
kur farkı ve benzeri adlar altında yaptıkları giderler ve maliyet unsurları
toplamına (yatırımın maliyetine eklenenler hariç) aşağıdaki indirim oranının
uygulanması suretiyle bulunacak kısmın % 25'i
İndirim oranı, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre o yıl için tespit edilmiş
olan yeniden değerleme oranının, ilgili kuruluşlardan alınan bilgilere göre Ma-
liye Bakanlığınca o yıl için hesaplanan ortalama ticari kredi faizi oranına bö-
lünmesi suretiyle bulunur.
Sanayi siciline kayıtlı imalatçıların imalat faaliyetlerinde kullandıkları
yabancı kaynaklara ait gider ve maliyet unsurlarına bu bent hükmü uygulanmaz.
Bu bendin birinci paragrafında yer alan % 25 oranını, % 100'e kadar artırma-
ya Bakanlar Kurulu; bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirtmeye ise
Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Bu maddenin uygulanmasında, kolektif şirketlerin ortakları ile adi ve esham-
lı komandit şirketlerin komandite ortakları teşebbüs sahibi sayılır.
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işleri:
Madde 42 - (Değişik: 24/12/1980-2361/30 md.)
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarım işlerinde kar veya
zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayı-
larak, mezkür yıl beyannamesinde gösterilir.
Mükellefler bu madde kapsamına giren hallerde her inşaat ve onarım işinin
hasılat ve giderlerini ayrı bir defterde veya tutmakta oldukları defterlerin ay-
rı sayfalarında göstermeye ve düzenleyecekleri beyannamaleri işlerin ikmal edil-
diği takvim yılını takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar vermeye mecburdurlar.
Müşterek genel giderler ve amortismanların dağıtılması:
Madde 43 - Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerin-
de veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde müşterek genel gi-
derler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır.
1. Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halin-
de, her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan istihkak bedellerinin
birbirine olan nispeti dahilinde;
2. Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde şümu-
lüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel
giderler tahsil olunan istihkak bedelleriyle diğer işlere ait satış veya hasılat
tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde;
3. Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müş-
tereken kullanılan tesisat, makina ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları,
bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre.
İnşaat ve onarma işlerinde işin bitimi:
Madde 44 - (Değişik: 24/12/1980-2361/31 md.)
İnşaat ve onarma işlerinde geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde
geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın düzenlendiği tarih; diğer hallerde
işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihi olarak kabul
edilir.
Bitim tarihinden sonra bu işlerle ilgili olarak yapılan giderler ve her nam
ile olursa olsun elde edilen hasılat, bu giderlerin yapıldığı veya hasılatın el-
de edildiği yılın kar veya zararının tespitinde dikkate alınır.
-----------------------
(1) Bu bentte kanunla getirilmiş olan miktar aynen bırakılmış; 24/10/1990 tarih
ve 90/1081 sayılı Kararname ile 1/1/1991 tarihinden geçerli olarak tespit
edilen miktar ise metne parantez içinde siyah Punto ile işlenmiştir.
Ulaştırma işlerinde matrah:
Madde 45 - (Değişik: 31/12/1981-2574/8 md.)
Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında
yaptıkları ulaştırma işlerinde elde ettikleri kazançlar, Kurumlar Vergisine tabi
yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tayinine ait esaslara göre tespit
olunur.
Götürü usulde ticari kazancın tesbiti:
Madde 46 - (Değişik: 26/12/1993-3946/9 md.).
47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari ve
sınai işlerinden sağladıkları safi kazançlar, Maliye Bakanlığınca tanzim edile-
cek cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre götürü olarak tesbit olunur.
Bu suretle tespit olunacak safi kazanç asgari ücretin yıllık brüt tutarının;
- (5 ve 4 üncü dereceler Mülga: 25/5/1995-4108/40 md.)
- 3 üncü dereceye giren mükellefler için % 50'si,
- 2 nci dereceye giren mükellefler için % 90'ı,
- 1 nci dereceye giren mükellefler için % 140'ı dır.Bakanlar Kurulu,bu oran-
ları iki katına kadar artırmaya veya kanuni oranlarına kadar indirmeye yetkili-
dir.Bu yetki,iş grupları,sektörler,il ve ilçeler büyükşehir belediyeleri dahil
olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil) belediye-
lerin nüfusları yöreler itibariyle veya sabit bir iş yerinde faaliyet yapılıp
yapılmadığına göre topluca veya ayrı ayrı kullanılabilir.
Bakanlar Kurulu ayrıca,bu maddeye göre tespit edilen safi kazanç tutarları-
nı,
- Kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükel-
lefler için % 50'ye,kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde faaliyette
bulunan mükellefler için % 40'a kadar indirmeye,
- Münhasıran belediye teşkilatı bulunmayan köylerde (belediyelerin mücavir
alan sınırları hariç) işyeri bulunan ve faaliyet gösteren mükellefler için
% 70'e kadar indirmeye,
Yetkilidir. (1)
Birinci fıkrada yazılı safi kazanç tutarları,mükelleflerin götürü matrahları
addolunur.
Götürü safi kazanç tutarlarının tespitinde,takvim yılı başında geçerli olan
ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari üc-
retin yıllık brüt tutarı esas alınır.Asgari ücrette artış yapılmayan yıllarda,
takvim yılı başında geçerli olan safi kazanç tutarları,o yıla ilişkin olarak
Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak,er-
tesi takvim yılında uygulanacak götürü safi kazanç tutarları hesaplanır.
Safi kazanç tutarlarının hasaplanmasında 100.000 liraya kadar olan tutarlar
dikkate alınmaz.
Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 nci maddede yazılı Emlak Ver-
gisi tarhına esas olan vergi değerleri toplamı (vergi değeri bilinmeyen hallerde
yıllık kira bedeli,her ikisinin de belli olmaması halinde,takdir komisyonlarınca
takdir edilecek kira bedeli toplamı) ve 48 nci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri
toplu olarak, diğer şartlar ortakların herbiri için ayrı ayrı aranır.
Ortaklarından birisi gerçek usule göre Gelir Vergisine tabi bulunan ortak-
lıklarda diğer ortakların ticari kazancı da gerçek usulde tesbit olunur.
Adi ortaklık halinde çalışanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iş-
tigal edenlerin gerçek veya götürü usullerden hangisine göre vergilendirileceği,
47 nci maddenin 2 numaralı bendi ile 48 nci maddede yer alan ölçülerden şahsi
işine ait olanlara ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiy-
le tespit olunur. Şahsi işin mevcut olmaması halinde bu ölçülerden muhtelif or-
taklıklardaki hisselerin toplanması ile yetinilir.
Adi ortaklıklarda ortakların götürü kazanç hissesi, ortaklığın girdiği sınıf
ve dereceye göre bulunan kazanca her ortak için % 50 nispetinde bir zam yapıl-
dıktan sonra bulunan miktar,ortaklık mukavelesinde yazılı hisse nispetlerine,
böyle bir mukavele mevcut değilse eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle
tespit olunur.
Mükelleflerin birinci fıkrada yazılı derecelerden hangisine gireceği,vergi
dairesi tarafından tayin edilir.Ancak,vergi dairesi ilgili meslek kuruluşunun
görüşünü isteyebilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tayin ve tespite Maliye
Bakanlığı yetkilidir.
----------------------
(1) Bu maddede yer alan götürü safi kazanç tutarlarının hesaplanmasına esas
oranlar,1/1/1998 tarihinden geçerli olmak üzere 3/4/1998 tarih ve 98/10885
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilmiştir.(Bkz.R.G.:16/4/1998 -
23315 ) 1998 yılı vergilendirme dönemi gelir vergisi tarhiyatında dik-
kate alınacak olan dereceler karşılığı safi kazanç tutarları için 16.12.1997
tarih ve 23202 mükerrer sayılı R.G.'de yayımlanan 204 seri No.lu Gelir Ver-
gisi Genel Tebliği'ne daha önceki değişiklikler içinde bu Kanunun sonundaki
"ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLER CETVELİ"ne bakınız.
Götürü usule tabi olmanın genel şartları:
Madde 47 - (Değişik: 24/12/1980-2361/34 md.)
Götürü usule tabi olmanın genel şartları şunlardır:(1)
1. Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak (işinde yardımcı işçi ve çı-
rak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük
gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunma-
mak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde iş sahibinin dul eşi veya küçük çocuklar, na-
mına işe devam olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunma-
malarına bakılmaz).
2. (Değişik: 31/12/1981-2574/10 md.) İşyerlerinin Emlak Vergisi tarhına esas
olan vergi değerleri toplamı 12.000.000 (120.000.000) lirayı,vergi değeri bilin-
meyen hallerde yıllık kira bedeli toplamı 1.800.000 (18.000.000) lirayı aşmamak
(Yıllık kira bedelinin emsaline nazaran düşük bulunması halinde emsal kira be-
deli esas alınır.)
3. Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde Gelir
Vergisine tabi olmamak.
2 ve 3 numaralı bent hükümleri öteden beri işe devam edenlerde takvim yılı
başındaki, yeniden işe başlayanlarda ise işe başlama tarihindeki duruma göre uy-
gulanır.
Götürü usule tabi olmanın özel şartları:
Madde 48 - (Değişik: 31/12/1981-2574/11 md.)
Götürü usule tabi olmanın özel şartları şunlardır:(2)
1. Alım satım işleri ile imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinde bir tak-
vim yılı içinde satın alınan veya ithal edilen emtianın, iptidai maddenin ve
malzemenin mübayaa bedelleri tutarı 180.600.000 lirayı aşmamak;
2. Bir takvim yılı içinde satılan veya ihraç edilen emtianın, iptidai madde-
nin ve malzemenin satış bedelleri tutarı 240.600.000 lirayı aşmamak;
3. İptidai madde yardımcı malzeme ve işçilik müşteriye ait olarak ücretli
duruma girmeksizin yapılan imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işleri
karşılığında bir takvim yılı içinde alınan gayri safi ücret tutarı 59.600.000
lirayı aşmamak;
4. İptidai madde ve malzeme müşteriye, işçilik kendisine ait olarak yapılan
imalat, tamirat, basım, inşaat ve küçük sanat işlerinde yıllık gayri safi hası-
lat tutarı 180.600.000 lirayı aşmamak;
5. Bir ve üç numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde,
bir takvim yılı içinde alınan ücret veya hasılatın altı katı ile mübayaa bedel-
lerinin yıllık toplamı 240.600.000 lirayı aşmamak;
---------------------
(1) Bu maddede yeralan miktarlar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş 9/12/1997
tarih ve 97/10351 sayılı Kararname ile 31/12/1997 tarihinden geçerli olmak
üzere tespit edilen miktarlar ise metne parantez içinde siyah punto ile iş-
lenmiştir.Daha önce Kararname ile yapılan değişiklik için bu Kanunun sonun-
daki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
(2) Bu maddenin birinci fıkrasının 1-9 numaralı bentlerinde yer alan yıllık a-
lış,satış ve hasılat hadleri 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanunun 10 uncu
maddesi ile 31/12/1993 tarihi itibariyle uygulanan tutarları üzerinden bir
kat artırılmış ve metne işlenmiştir. Bu miktarlar 30/12/1993 tarih ve
93/5142 sayılı Kararname ile mücavir alan sınırları dahil olmak üzere,büyük-
şehir içinde faaliyette bulunan mükellefler için % 50 oranında artırılmış-
tır.(R.G.31/12/1993 - 21805 Mük.) Daha sonra, bu hadler 12/1/1995 tarih ve
95/6430 sayılı Kararname ile büyükşehir belediyesi olan illerin büyükşehir
belediye sınırları içinde (mücavir alan sınırları dahil) faaliyette bulunan
mükellefler dışında kalan mükellefler için uygulanmak üzere % 100 oranında
artırılmıştır. (Bkz. R.G. 1/4/1995 - 22245) Bu hadlerin 1998 takvim yılın-
daki uygulaması için, 16/12/1997 tarihli ve 23202 mükerrer sayılı R.G.'de
yayımlanan Maliye Bakanlığı'nın 204 Seri numaralı tebliğine bakınız. Daha
önce yapılan değişiklikler için bu Kanunun sonundaki "ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE
YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ" ne bakınız.
6. Bir ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde
bir takvim yılında sağlanan gayri safi hasılatın üçte bir fazlasıyla emtia, ip-
tidai madde ve malzemenin mübayaa bedellerinin tutarı toplamı 180.600.000
lirayı aşmamak;
7. Üç ve dört numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde
alınan gayri safi ücretlerin tutarlarının dört katı ile sağlanan yıllık gayri
safi hasılatın toplamı 180.600.000 lirayı aşmamak;
8. Otel, sinema, plaj, dansing ve emsali eğlence ve istirahat yerleri işle-
tenlerde, bu hizmetler karşılığında bir takvim yılı içinde sağlanan yıllık gayri
safi hasılat tutarı 59.600.000 lirayı aşmamak;
9. Sahibi veya işletici sıfatıyla birden fazla motorlu kara nakil vasıtası
ve beşten fazla hayvan arabası veya su üzerinde hareket eden 18 rüsum tonilato-
dan fazla makineli, 90 rüsum tonilatodan fazla makinesiz nakil vasıtası işletme-
mek (Su üzerinde hareket eden makineli ve makinesiz araçların birlikte işletil-
mesi halinde, makineli olanların rüsum tonilatoları toplamının beş katı ile ma-
kinesizlerin rüsum tonilatoları toplamı 90 rüsum tonilatoyu aşmamak) ve bir tak-
vim yılı içinde alınan taşıma ücretleri tutarı 120.200.000 lirayı aşmamak (Nakil
vasıtalarının sahip ve işleticisi durumunda olmaksızın taşıma işi yapanlar ta-
vassut işi yapmış sayılır.Yukarıda yazılı ölçüler aile reisi beyanına tabi olan
kimselerle ortaklık halindeki işletmelerde bu kimselerin veya ortaklığın işlet-
tikleri vasıtalar bakımından topluca dikkate alınır.)
10. (Ek:15/12/1990 - 3689/4 md.) 1-9 numaralı bentler kapsamına girmeyen iş-
leri yapanlardan; hizmet işletmelerinde 8 numaralı bentte, diğerlerinde ise 1 ve
2 numaralı bentlerde yer alan hadleri aşmamak.
Tekele tabi maddelerle,damga pulu,milli piyango bileti,akaryakıt,şeker ve
bunlar gibi kar hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit
edilmiş bulunan emtiada,ilgili bakanlıkların mütaalası alınmak suretiyle,bu mad-
denin 1,2,5, ve 6 numaralı bentlerinde yazılı alım satım hadleri Maliye Bakanlı-
ğınca tayin olunur.(1)
(Ek:15/12/1990-3689/4 md.: Değişik:26/12/1993 - 3946/10 md.) Yıllık alış,
satış ve hasılat hadleri;sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler
için geçerli olan asgari ücret tutarının takvim yılı içinde artırılması halinde
bu ücretteki artış oranında,asgari ücretin artırılmadığı yıllarda ise Vergi Usul
Kanunu hükümleri uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak su-
retiyle tespit edilir.Bu surette tespit edilen yıllık alış,satış ve hasılat tu-
tarları,ertesi takvim yılında uygulanır.Şu kadar ki,götürü safi kazanç tutarla-
rının tespitine ilişkin 46 ncı maddede yazılı oranların Bakanlar Kurulunca ar-
tırılması halinde,safi kazanç tutarları artırılan mükellefler için bu maddede
yazılı yıllık alış,satış ve hasılat tutarlarını da bir katına kadar artırmaya
Bakanlar Kurulu yetkilidir.
(Ek:15/12/1990-3689/4 md.) Bu maddeye göre alış, satış ve hasılat hadlerinin
tespitinde, 100 000 liraya kadar olan tutarlar nazara alınmaz.
Özel şartlar gösterilmiyen işler:
Madde 49 - (Mülga: 15/12/1990 - 3689/12 md.)
Götürü usule tabi olmanın şartlarını takvim yılı içinde kaybedenler:
Madde 50 - (Değişik:26/12/1993 - 3946/11 md.)
Götürü usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde
kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendiri-
lirler.Şu kadar ki,48 inci maddede yazılı yıllık alış,satış ve hasılat hadleri-
nin bir katını aşanlar bu hadleri aştıkları tarihten itibaren gerçek usulde
vergilendirilirler.
Götürülük şartlarını haiz olanlardan, bu usulden yararlanmak istemediklerini
yazı ile bildirenler,taleplerini takip eden ay başından veya taleplerini izleyen
takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise işe başlama tarihinden itibaren
gerçek usulde vergilendirilirler.
Herhangi bir şekilde gerçek usulde vergilendirilecek olanlar ve gerçek usul-
de vergilendirilen mükellefler,bir daha hiçbir şekilde götürü usule dönemezler.
Bu kişilerin aynı türden iş yapan eş ve çocukları da bu faaliyetleri nedeniyle
götürü usulden yararlanamazlar.
---------------
(1) Fıkrada sözü edilen emtia ile ilgili alım satım hadleri için 16/12/1997 ta-
rih ve 23202 mükerrer sayılı R.G.'de yayımlanan 204 nolu G.V.Genel Tebliğe
önceki değişiklikler için bu Kanunun sonundaki "ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN
DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
Götürü usulün hududu:
Madde 51 - Aşağıda yazılı olanlar, götürü usulden faydalanamazlar:
1. Kollektif şirket ortakları ile, komandit şirketlerin komandite ortakları;
2. İkrazat işleriyle uğraşanlar;
3. Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımı ile uğraşanlar;
4. (Değişik:25/5/1995 - 4108/20 md.) Bu Kanunun 94 üncü maddesinin birinci
fıkrasında sayılan kişi ve kurumlara karşı inşaat ve onarma işini taahhüt
edenler ile bu mükelleflere karşı derece derece taahhütte bulunanlar.
5. Sigorta prodüktörleri;
6. Her türlü ilan ve reklam işleriyle uğraşanlar veya bu işlere tavassut
edenler;
7. Gayrimenkul ve gemi alım satımı ile uğraşanlar;
8.(Değişik:24/3/1988-3418/24 md.) Tavassut işi yapanlar (dayıbaşılar hariç);
9.(Ek: 24/12/1980 - 2361/36 md.) Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları,
kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları işletenler;
10.(Ek: 24/12/1980 - 2361/36 md.) Şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı
yapanlar ile treyler, çekici ve benzerlerinin sahip veya işleticileri;
(Ek: 3/12/1988 - 3505/11 md.) (Yapısı itibariyle sürücüsünden başka ondört ve
daha aşağı oturma yeri olan ve insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile
yolcu taşıyanlar hariç);
11.(Ek:3/12/1988-3505/11 md.)ödeme kaydedici cihazları kullanan mükellefler;
12.(Ek:24/12/1980-2361/36 md;Değişik:26/12/1993 - 3946/12 md.) Maliye Bakan-
lığınca teklif edilen ve Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan iş grupları,sektör-
ler,il ve ilçeler,büyükşehir belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin be-
lediye sınırları(mücavir alanlar dahil),belediyelerin nüfusları,yöreler itiba-
riyle veya sabit bir işyerinde faaliyette bulunup bulunulmadığına göre gerçek
usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.(1)
İKİNCİ BÖLÜM
Zirai Kazanç
Zirai kazanç, zirai faaliyet, zirai işletme, çiftçi ve mahsulün tarifi:
Madde 52 - (Değişik: 19/2/1963-202/21 md.)
Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır.
Zirai faaliyeti arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üret-
me, yetiştirme ve ıslah yollariyle veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade
etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsali-
ni, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınması-
nı, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade
eder.
Bazı nebat ve hayvan nevilerinde istihsalin doğrudan doğruya arazi üzerinde
yapılmaması zirai faaliyetin mahiyetini değiştirmez.
Aşım yaptırmak maksadiyle erkek damızlık beslenmesi, çiftçiye ait her türlü
ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştı-
rılması da zirai faaliyetlerden sayılır.
------------
(1) Bu bentte sözü edilen, gerçek usulde vergilendirilmesi 1/5/1995 tarihinden
geçerli olmak üzere gerekli görülenlerle ilgili olarak, 1/4/1995 tarih ve
22245 sayılı R.G.'de yayımlanan 12/1/1995 tarih ve 95/6430 sayılı Kararna-
meye bakınız.
Mahsullerin değerlendirilmeleri maksadiyle ve zirai istihsale müteferri ola-
rak işlenmesi de zirai faaliyete girer. Ancak, bu ameliye, aynı teşebbüsün cüzü-
nü teşkil eden bir işletmede vukua geliyorsa, bu ameliyenin zirai faaliyet sayı-
labilmesi için işletmenin sinai bir müessese ehemmiyet ve genişliğinde olmaması
ve faaliyetini, cüz'ün teşkil ettiği teşebbüsün mahsullerine hasretmesi şarttır.
Satışların dükkan ve mağaza açılarak yapılması halinde, mahsullerin dükkan
ve mağazaya gelinceye kadar geçirdikleri safhalar zirai faaliyet sahasında ka-
lır. Çiftçiler tarafından doğrudan doğruya zirai faaliyetleri ile ilgili alım
satım işlerinin tedviri için açılan yazıhaneler, faaliyetleri bu mevzua munhasır
kalmak şartiyle dükkan ve mağaza sayılmaz.
Yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelere zirai işletme, bu
işletmeleri işleten gerçek kişilere (adi şirketler dahil), vergiye tabi olsun
veya olmasınlar, çiftçi ve bu faaliyetler neticesinde istihsal olunan maddelere
de mahsul denir.
Kollektif şirketlerle adi veya eshamlı komandit şirketler zirai faaliyetle
iştigal etseler dahi çiftçi sayılmazlar. Zirai faaliyetle iştigal eden kollektif
şirketlerin ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortaklarının şirket ka-
rından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hükmündedir.
Bir çiftçiye veya ortaklığa ait olup aynı köy sınırları içinde veya birbiri-
ne bitişik arazi üzerinde bulunan yahut istihsal şartlarına göre birbirine bağ-
lılık ve beraberlik arz eden işletmeler tek işletme sayılır.
Zirai kazancın tesbit şekilleri:
Madde 53 - (Değişik: 1/5/1981-2454/9 md.)
Yıllık hasılatları tutarı yüzyirmi milyon (1 milyar 728 milyon) liradan
aşağı olan çiftçilerin kazançları götürü gider esasına, yüzyirmi milyon lira
(1 milyar 728 milyon) veya daha fazla olan çiftçilerin kazançları ise gerçek
kazanç usulüne (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına)
göre tespit olunur.(1)
(Değişik fıkralar: 19/2/1963 - 202/22 md.)
Bu hükmün tatbikınde, aile reisi ile birlikte yaşıyan eş ve velayet altında-
ki çocuklara ait işletmeler ile ortaklık halindeki işletmelerde, satış hasılatı
tutarı toplu olarak nazara alınır.
Yeni işe başlayanların veya muafiyetten mükellefiyete geçenlerin işe başla-
dıkları veya mükellefiyete geçtikleri yıl içerisindeki kazançları götürü gider
usulüne göre tesbit olunur.
Kazançları götürü gider usulune göre tesbit edilecek çiftçiler, yazılı ola-
rak vergi dairesine bildirmek şartiyle müteakkıp vergilendirme dönemi başından;
yeni işe başlıyanlar, işe başlama tarihinden itibaren gerçek kazanç usulüne ge-
çebilirler. Bu şekilde gerçek kazanç usulünü kabul edenler iki yıl geçmedikçe
bu usulden dönemezler.
(Ek:4/12/1985-3239/51 md.)Şu kadar ki; satış hasılatlarının tamamı üzerinden
tevkif suretiyle Gelir Vergisi alınmış olan çiftçiler, yıllık satış hasılatları
tutarına bakılmaksızın diledikleri takdirde götürü gider usulüne geçebilirler.
Götürü gider usulü:
Madde 54 - (Değişik: 19/2/1963-202/23 md.)
Götürü gider usulünde safi zirai kazanç, mükellefin beyan edeceği hasılattan
götürü olarak hesaplanan gider tutarının indirilmesi suretiyle vergi dairesince
tesbit olunur.
----------------
(1) Bu fıkrada yeralan miktarlar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş 31/12/1996 ta-
rih ve 22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Tebliğ ile 1996 tak-
vim yılı gelirlerine uygulanacak hasılat tutarları metne parantez içinde
siyah punto ile işlenmiştir.Daha önce Kararname ile yapılan değişiklik için
bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİNE"ne
bakınız.
Götürü gider usulünde hasılat, 56 ncı maddede yazılı (Bu madddenin 4 ve 5
numaralı bentlerinde yazılı olanlar hariç) unsurlardan terekküp eder.
Bu usulde götürü gider:
1. (Değişik: 31/12/1981-2574/12 md.) Vergi Usul Kanununun 45 inci maddesinde
yer alan götürü gider emsallerinin mükellefçe beyan edilen hasılata uygulanması
veya,
2. Mükellefçe, beyan olunan hasılatın elde edilmesi için yapıldığı bildiri-
len ve 57 nci maddede sayılan (Bu maddenin 10 numaralı bendinde yazılı olanlar
hariç) gerçek giderlerin toplanması,
Suretiyle tesbit olunur.
Mükellefler bu usullerden herhangi birisinin kendilerine uygulanmasını seç-
mekte serbest olup bu seçimi yıllık beyannamelerinde belirtirler. Şu kadarki,
yıllık beyannamelerin verilmesinden sonra mükellefler seçtikleri usulden o yıl
için dönemezler.
Yıllık beyannamede götürü gider usullerinden hangisinin seçildiği belirtil-
mediği takdirde mükellef birinci usulü seçmiş sayılır.
Götürü giderlerin yukarıki 1 numaralı bende göre tesbiti halinde; tevsik
edilmek ve beyannamede gösterilmek şartiyle, zirai faaliyette kullanılan arazi
ve binalarla ilgili kiralar, ayni vergi, resim ve harclarla işletme için alınan
ve işletmeye harcanan borç paraların faizleri hasılattan ayrıca ve gerçek mik-
tarları üzerinden indirilir.
(Yedinci fıkra mülga: 1/5/1981-2454/10 md.)
(Sekizinci fıkra mülga: 24/12/1980-2361/38 md.)
(Ek: 24/12/1980-2361/38 md.) Gerçek kazanç usulünden götürü gider usulüne
geçen çiftçilerin önceki yıllardan devreden ürünlerinin satış hasılatına götürü
gider uygulanmaz. Bir evvelki yıldan devreden ürünlerin maliyet bedelleri ve
satıldığı yıl yapılan gerçek giderler, tevsik edilmek ve beyannamede gösterilmek
şartıyla bu ürünlere isabet eden satış hasılatından indirilir ve bu suretle
bulunan safi kazanç matraha eklenir.
Kazancın zirai işletme hesabı esasına göre tespiti:
Madde 55 - (Değişik: 24/12/1980-2361/39 md.)
Zirai işletme hesabı esasına göre zirai kazanç, hesap dönemi içinde para ile
tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk eden hasılat ile, ödenen veya borçla-
nılan giderler arasındaki müspet farktır.
(Ek: 1/5/1981-2454/11 md.) Zirai kazancın işletme hesabı esasına göre tespi-
tinde; hesap dönemi başındaki mahsullerin değeri giderlere, hesap dönemi sonun-
daki mahsullerin değeri ise hasılata ilave olunur.
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat:
Madde 56 - (Değişik: 19/2/1963 - 202/25 md.)
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat aşağıda yazılı unsurlardan terek-
küp eder:
1. Evvelki yıllardan devredilenler de dahil olmak üzere istihsal olunan,
satınalınan veya sair suretlerle elde edilen her türlü zirai mahsullerin satış
bedelleri (Primler, ristrunlar ve benzerleri dahil):
2. Ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde
çalıştırılması mukabilinde alınan bedeller;
3. Gider yazılan değerlerin satılması halinde bunların satış bedelleri;
4. Mahsullerin idrakinden evvel veya sonra hasara uğramalarından dolayı
alınan sigorta tazminatları;
5. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayri-
menkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine göre
hesaplanan hasılat.
Zirai mahsullerin, istihsal vasıtaları ile zat, aile veya işletme ihtiyaçla-
rında kullanılmak üzere istihlak maddeleri ile değiştirilmesi halinde verilen
mahsulün emsal bedeli hasılat sayılır.
(Değişik: 24/12/1980-2361/40 md.) Ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçi-
lerin zirai işlerinde çalıştırılması karşılığında herhangi bir istihlak maddesi
veya istihsal vasıtası alınması halinde alınan madde veya vasıtaların emsal be-
deli hasılat sayılır.
İşletmede istihsal edilip de tohum, yem ve sair suretlerle işletmede kulla-
nılan zirai mahsullerin emsal bedeli hasılat sayılır; bu hasılatın sene sonunda
bir kalemde yazılması caizdir.
(Son fıkra mülga: 24/12/1980 - 2361/40 md.)
Zirai işletme hesabı esasında giderler:
Madde 57 - (Değişik: 19/2/1963-202/26 md.)
Tediye edilen veya borçlanılan meblağları ihtiva eden giderler aşağıda yazı-
lı unsurlardan terekküp eder.
1. İşletme ile ilgili olarak tohum, gübre, fide, yem, ilaç ve benzeri madde-
lerin tedariki için yapılan giderler;
2. Satılmak üzere satın alınan hayvanların, zirai mahsullerin ve diğer madde-
lerin bedelleri;
3. İşletmelerde çalıştırılanlara ücret, prim ve sair namlarla hizmet mukabi-
li yapılan ödemeler;
4. İşçilerin iaşe, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri;
5.Zirai tesisat, makina, aletler ve taşıtların çalıştırılması ve bakımı için
yapılan giderler (Yakıt, yağ, elektrik, yedek parça vesaire) ve tamir giderleri;
6. (Değişik: 24/12/1980-2361/41 md.) Vergi Usul Kanununa göre ayrılan amor-
tismanlar;
7. Kira ve ücret mukabili kullanılan istihsal vasıtaları için yapılan ödeme-
ler;
8. Zirai kazancın elde edilmesi ve idamesi için yapılan genel giderler;
a) İşletme için alınan ve işletme için harcanan borç paraların faizleri;
b) İşletme ile ilgili olmak şartı ile ödenen ayni vergi, resim ve harclar;
c) İşletme ile ilgili ve yapılan işin önemi ve genişliği ile mütenasip seya-
hat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak
üzere);
d) İşletme ile ilgili olarak ödenen kira bedelleri;
e) Genel mahiyetteki sair giderler;
9. İşletme ile ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun
emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;
10. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gay-
rimenkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine
göre hesaplanan zararlar;
11. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/52 md.) İşletmeye dahil olup, aynı zamanda
zati veya ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan taşıtların amortismanlarının ta-
mamı ile giderlerinin yarısı.
(Ek: 24/12/1980-2361/41 md.) Muafiyetten veya götürü gider usulünden gerçek
usule geçen çiftçilerin önceki yıllardan devreden ürünleri Vergi Usul Kanununun
45 inci maddesinde belirtilen ortalama maliyet bedeli esasına göre değerlendiri-
lerek gider yazılır.
(Ek: 25/5/1995 - 4108/21 md.) Yetişmesi uzun zaman alan ve kesilip satılmak
üzere yetiştirilen ağaçların bu maddede yazılı giderlerinden, Vergi Usul Kanu-
nunun 283 üncü maddesi uyarınca aktifleştirilen kısmı, ağaçların satıldığı yıl
hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate
alınır.
Hasılattan indirilemiyecek giderler:
Madde 58 - (Değişik: 19/2/1963-202/27 md.)
41 inci maddede yazılı giderler hasılattan indirilemez. (İşletmede istihsal
olunan mahsullerden teşebbüs sahibi ile eşi ve velayet altındaki çocukları
tarafından istihlak edilenler hariç.)
Kazancın bilanço esasına göre tesbiti:
Madde 59 - (Değişik: 19/2/1963-202/28 md.)
(Birinci fıkra mülga: 24/12/1980-2361/42 md.)
Çiftçiler, diledikleri takdirde, işletme hesabı veya götürü gider usulleri
yerine bilanço esasına tabi tutulmalarını istiyebilirler.
Yazı ile yapılacak talep, mütaakıp vergilendirme dönemi başından, yeni işe
başlıyanlarda ise işe başlama tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bu suretle
bilanço esasını kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.
Zirai kazancın bilanço esasına göre tesbitinde, 56,57 ve 58 inci maddeler
hükmü de gözönünde tutularak, ticari kazancın bu husustaki hükümleri uygulanır.
Götürü gider usulünden gerçek kazanç esasına veya bu usulden diğerine inti-
kal:
Madde 60 - Götürü gider usulüne tabi olanlardan hasılatlarının tutarı 53
üncü maddedeki muayyen haddi aşanlar mütaakkıp vergilendirme dönemi başından
itibaren gerçek kazanç esasına tabi tutulurlar.
Gerçek kazanç esasına tabi olanlardan hasılatlarının tutarı aynı haddin du-
nunda kalanlar müteakkıp vergilendirme dönemi başından itibaren götürü gider
usulüne tabi tutulurlar. (53 üncü maddenin son fıkrası hükmü mahfuzdur.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ücretler
Ücretin tarifi:
Madde 61 - (Değişik: 24/12/1980-2361/43 md.)
Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet
karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen
menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsi-
sat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka
adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak
şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahi-
yetini değiştirmez.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır.
1. 23 üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emekli-
lik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;
2. Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen
para ve ayınlarla sağlanan diğer menfaatler;
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyele-
ri ile özel kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bü-
tün komisyonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselere bu
sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
4. Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu
sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
5. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/53 md.) Bilirkişilere, resmi arabuluculara,
eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya
sağlanan para, ayın ve menfaatler;
6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan
menfaatler.
İş verenin tarifi:
Madde 62 - İş verenler, hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahi-
linde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir.
(Değişik: 24/12/1980 - 2361/44 md.) 61 inci maddenin 1 ila 6 numaralı bent-
lerinde yazılı ödemeleri yapanlar bu kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek
bakımından işveren hükmündedir.
Gerçek ücretler:
Madde 63 - Ücretin gerçek safi değeri iş veren tarafından verilen para ve
ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra
kalan miktardır.
1.(Ek: 24/12/1980-2361/45 md.) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ncı
maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu
kurumları için yapılan kanuni kesintiler, (1)
2. Emekli aidatı veya sosyal sigorta primleri (Emekli Sandığının veya Sosyal
Sigorta Kurumunun Türkiye'de olması şartiyle);
3. (Değişik: 4/12/1985-3239/54 md.) Mükellefin şahsına, eşine ve küçük ço-
cuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve
tahsil gibi şahıs sigortaları için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (Si-
gortanın Türkiye'de kain ve merkezi Türkiye'de bulunan bir sigorta şirketi nez-
dinde akdedilmiş olması ve sigorta priminin ödendiği ayda elde edilen ücret üze-
rinden, kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarına hizmet erbabı hissesi olarak
hesaplanan prim veya aidatın aylık tutarını aşmaması şartıyle),
4.(Ek:4/12/1985-3239/54 md.) Sendikalar Kanunu hükümlerine göre, sendikala-
ra ödenen aidatlar (Şu kadar ki, aidatın ödendiğinin tevsik edilmesi şarttır.),
5.(Ek:26/12/1993-3946/13 md.) Mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile
ilgili eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harçamalarının yıllık toplam tuta-
rının 1/3'ü.
Şu kadar ki indirim konusu harcamaların Türkiye'de yapılması, gelir veya ku-
rumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzelkişilerden alınacak belge-
lerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır.Bu suretle he-
saplanan indirim tutarı,harcamanın yapıldığı yıla ait ücretin yıllık vergi mat-
rahının % 35'ini geçemez.Bu indirim de dikkate alınmak suretiyle hesaplanan ver-
gi ile mükellefin o yıl içinde tevkif suretiyle ödediği vergi tutarı
---------------
(1) Bu bendin 31/12/1960 tarih ve 193 sayılı Kanunla getirilmiş olan hükmü,
28/12/1967 tarih ve 980 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle yürürlükten kaldı-
rılmış, bilahare 24/12/1980 tarih ve 2361 sayılı Kanunun 45 inci maddesi ile
yukarıda metne alınan hüküm bir numaralı bent olarak eklenmiştir.
arasındaki fark,ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edi-
lir veya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir.Bakanlar Kurulu
bu bentte yer alan % 35 nispetini sıfıra kadar indirmeye kanuni oranına kadar
artırmaya veya harcama konuları,harcama ve ücret tutarları itibariyle farklı
oranlar tespit etmeye yetkilidir.(1)
Ücretlilerin harcama belgelerinin işverene ibrazı,beyanı ve verginin iadesi-
ne ilişkin tespit etmeye,iadeyi nakden veya mahsuben yaptırmaya,bu uygulamanın
usul ve esaslarını tayin ve tespite Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Ücretin gerçek değerinin tayininde, Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücret-
ten indirilmez.
Yabancı parasiyle ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parası-
na çevrilir.
Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama peraken-
de fiyatlarına göre; konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun
emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.
Götürü usul:
Madde 64 - (Değişik birinci cümle:26/12/1993 - 3946/14 md.)
Aşağıda yazılı hizmet erbabının safi ücretleri Maliye Bakanlığınca tanzim
edilecek cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre götürü olarak tesbit edilir:
1. Kazançları götürü usulde tesbit edilen ticaret, sanat ve serbest meslek
erbabı yanında çalışanlar;
2. Özel hizmetlerde çalışan şoförler;
3. Özel inşaat sahiplerinin ücretle çalıştırdığı inşaat işçileri;
4. (Değişik:19/2/1963-202/30 md.) Gayrimenkul sermaye iradı sahibi yanında
çalışanlar;
5. Gerçek ücretlerinin tesbitine imkan olmaması sebebiyle, Danıştayın müspet
mütalaasiyle, Maliye Bakanlığınca götürü ücret usulüne alınanlar.
(Ek:26/12/1993 - 3946/14 md.) Her bir dereceye ait götürü ücretler,46 ncı
maddede dereceler karşılığı gösterilen safi kazancın % 50'sidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Serbest Meslek Kazançları
Serbest meslek kazancının tarifi:
Madde 65 - (Değişik: 19/2/1963 - 202/31 md.)
Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazan-
cıdır.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki
bilgiye veya ihtısasa dayanan ve ticari mahiyette olmıyan işlerin iş verene tabi
olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.
Tahkim işleri dolayısiyle hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi
komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesin-
de doğan kazançlar da, serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek erbabı:
Madde 66 - Serbest meslek faaliyetini mütat meslek halinde ifa edenler, ser-
best meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir
iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.
Bu maddenin uygulanmasında:
1. Gümrük Komisyoncuları, bilümum borsa ajan ve acentaları, noterler, noter-
lik görevini ifa ile mükellef olanlar;
-------------------
(1) 1.4.1994 tarih ve 94/5371 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla;ücretlilerin
eğitim,sağlık,gıda,giyim ve kira harcamalarına ilişkin gider indirimi 1994 yılı-
na ait ücret gelirlerinin vergi matrahına uygulanmak üzere % 23 olarak tespit
edilmiştir.(Bkz.R.G.:5.4.1994-21896)
2. Bizzat serbest, meslek erbabı tarifine girmemekle beraber serbest
meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin
etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar.
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif ve adi şirketlerde
ortaklar, adi komandit şirketlerde komanditeler;
Bu işleri dolayısiyle serbest meslek erbabı sayılırlar.
Serbest meslek kazancının tesbiti:
Madde 67 - Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek
faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle
sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısiyle
yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.
Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere
para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları kazanca ilave edilir.
(Ek: 24/12/1980-2361/46 md.) Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden
çıkarılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine göre hesaplanan
müspet fark kazanca eklenir.
Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususla-
ra harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara sarf
edilen para ve ayınlar kazanç sayılmaz.
(Değişik: 19/2/1963-202/32 md.) Serbest meslek erbabı, mesleki kazançlarını
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tuttukları "Serbest meslek kazanç defteri" ne
istinaden tesbit ederler. (69 uncu madde hükmü mahfuzdur.)
65 inci maddenin son fıkrasında yazılı şirketler de mesleki kazançlarını
"Serbest meslek kazanç defteri" üzerinden tesbit ederler. Bu şirketlerin bilanço
esasına göre tuttukları defterler serbest meslek kazancı defteri yerine geçer.
Serbest meslek erbabı için:
1 - Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle, namlarına, kamu müessesesine, icra dai-
resine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2 - Serbest meslek kazancı olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki
(Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz.İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı
aranmaz.) veya müşterisine olan borcu ile takası;
Tahsil hükmündedir.
Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile borsada,
rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tesbit edilecek kur üzerinden Türk parasına
çevrilir.
(Ek: 19/2/1963-202/32 md.) Biletle girilen yerlerde faaliyette bulunan dar
mükellefiyete tabi serbest meslek erbabı diledikleri takdirde, bilet bedelleri
tutarından, bu bedellere dahil resimler düşüldükten sonra kalan miktarın yarısı
safi kazanç sayılmak suretiyle vergilendirilirler.
Mesleki giderler:
Madde 68 - (Değişik: 19/2/1963-202/33 md.)
Serbest meslek kazancının tesbitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan
indirilir:
1. Mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen işyeri kirası (İkametgahları-
nın bir kısmını işyeri olarak kullananlar, ikametgahın tamamı için ödedikleri
kira ile ısıtma ve aydınlatma gibi sair masrafların yarısını indirebilirler. İş-
yeri kendi mülkü olanlar kira yerine amortismanı, ikametgahı kendi mülkü olup
bunun bir kısmını işyeri olarak kullananlar amortismanın yarısını gider yazabi-
lirler);
2. (Değişik: 31/12/1982-2772/6 md.) Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame
ettirilmesi için ödenen aydınlatma, ısıtma, telefon, kırtasiye giderleri, müs-
tahdem ücretleri, meslek, ilan ve reklam vergileri ile işyeriyle ilgili ayni
vergi, resim ve harçlar;
3. Mesleki faaliyetin ifasında başkalarına gördürülen hizmetler için ödenen
paralar;
4. Alınan meslek kitapları ve meslek dergileri için ödenen bedeller ve mes-
leki teşekküllere ödenen aidat;
5. Mesleki faaliyetle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının
gerektirdiği süre ile sınırlı olmak şartiyle);
6. Meslekin ifasına lüzumlu aletlerin, eczaların ve sair maddelerin tedariki
için yapılan giderler;
7. (Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Mesleki faaliyette kullanılan tesisat
ve demirbaş eşya için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar
(Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması halinde mezkür kanunun
328 inci maddesine göre hesaplanacak zararlar dahil);
8. (Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla
emekli sandıklarına ödenen giriş ve emeklilik aidatları;
9. Mesleki faaliyetle ilgili olarak kanun, ilam ve mukavelenameye göre öde-
nen tazminatlar;
10. (Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Yukarıdaki bentler dışında kalan, işle
ilgili şehir dahili nakil vasıtaları ücretleri ile posta, telgraf ve odabaşı üc-
reti gibi müteferrik giderler (Bu bentte yazılı giderlere karşılık olmak üzere
mükellefler diledikleri takdirde 300.000 (3.400.000) liradan fazla olmamak kay-
dıyla gayri safi hasılatlarının % 10'unu götürü olarak gider yazabilirler).(1)
(Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Her türlü para cezaları ve vergi cezaları
ile serbest meslek erbabının suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indiri-
lemez.
Götürü usul:
Madde 69 - (Değişik: 19/2/1963-202/34 md.) (2)
Ebeler, sünnetçiler, sağlık memurları, arzuhalciler ve gerçek kazançlarının
tesbitinde zorluk bulunmasından dolayı Maliye Bakanlığınca tayin edilecek olan
ve mesleklerine ifası yüksek tahsili icap ettirmiyen benzeri serbest meslek er-
babının safi kazançları götürü olarak tesbit olunur.
(Değişik: 24/12/1980-2361/48 md.) Bu madde hükmü borsa ajan ve acentalarına,
gümrük komisyoncularına, dava vekillerine, müşavirlere, diş protezcilerine, ku-
rumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticari ve mesleki işlerini takip
eden muakkiplere ve konser veren müzik sanatçılarına şamil değildir.
(Ek: 24/12/1980-2361/48 md;Değişik:26/12/1993 - 3946/15 md.)
Safi kazançların götürü usulde tespit ve vergilendirilmesinde 46 ve 47 nci
maddeler ile 48 inci maddenin 8 numaralı bendi ve 50 nci madde ve 51 inci madde-
nin 12 numaralı bendi hükümleri uygulanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gayrimenkul Sermaye İradı
Gayrimenkul sermaye iradının tarifi:
Madde 70 - Aşağıda yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları,zilyed-
leri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya veril-
mesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye iradıdır:
1. Arazi, bina (Döşeli olarak kiraya verilenlerde döşeme için alınan kira
bedelleri dahildir.), maden suları, menba suları, madenler, taş ocakları, kum ve
çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütem-
mim cüzileri ve teferruatı;
2. Voli mahalleri ve dalyanlar;
3. Gayrimenkullerin, ayrı olarak kiraya verilen, mütemmim cüzileri ve tefer-
ruatı ile bilümum tesisatı, demirbaş eşyası ve döşemeleri;
4. Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
-----------------
(1) Bu bentte yeralan miktar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile 1/1/1993
tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş, 31/12/1996 tarih ve
22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Tebliğ ile 1996 takvim yı-
lına ait kazançların tespitinde dikkate alınmak üzere belirlenen miktar
metne parantez içinde siyah punto ile işlenmiştir.Daha önce Kararname ile
yapılan değişiklik için bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN
DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
(2) Bu maddenin uygulanmasında 16/12/1997 tarih ve 23202 mükerrer sayılı R.G.'de
yayımlanan 204 no'lu tebliğe bakınız.
5. (Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Arama, işletme ve imtiyaz hakları ve
ruhsatları, ihtira beratı (İhtira beratının mucitleri veya kanuni mirasçıları
tarafından kiralanmasından doğan kazançlar, serbest meslek kazancıdır.), alameti
farika, marka, ticaret unvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile
sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları, sanayi ve ticaret ve bi-
lim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya
bir imalat usulü üzerindeki kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı gibi haklar
(Bu hakların kullanılması için gerekli malzeme ve teçhizat bedelleri de gayri-
menkul sermaye iradı sayılır.);
6. (Değişik: 19/2/1963-202/35 md.) Telif hakları (Bu hakların, müellifleri
veya bunların kanuni mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan kazançlar,
serbest meslek kazancıdır.);
7. (Değişik: 19/2/1963-202/35 md.) Gemi ve gemi payları (Motorlu olup olma-
dıklarına ve tonilatolarına bakılmaz) ile bilümum motorlu tahmil ve tahliye va-
sıtaları;
8. (Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Motorlu nakil ve cer vasıtaları, her
türlü motorlu araç, makine ve tesisat ile bunların eklentileri.
(Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Yukarıda yazılı mallar ve haklar ticari ve-
ya zirai bir işletmeye dahil bulunduğu takdirde bunların iratları ticari veya
zirai kazancın tespitine müteallik hükümlere göre hesaplanır.
(Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Tüccarlara ait olsa dahi, işletmeye dahil
bulunmayan gayrimenkullerle haklar hakkında bu bölümdeki hükümler uygulanır.
(Değişik: 24/12/1980-2361/49 md.) Vakfın gelirinden hizmet karşılığı olmaya-
rak alnan hisseler ile zirai faaliyete bilfiil iştirak etmeksizin sadece üründen
pay alan arazi sahiplerinin gelirleri bu kanunun uygulanmasında gayrimenkul ser-
maye iradı addolunur.
Safi irat:
Madde 71 - Gayrimenkul sermaye iradından safi irat, gayrisafi hasılattan
iradın sağlanması ve idamesi için yapılan giderler indirildikten sonra kalan
müspet farktır.
Gayrisafi hasılat:
Madde 72 - Gayrimenkul sermaye iratlarında, gayrisafi hasılat, 70 inci mad-
dede yazılı mal ve hakların kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde o yıla
veya geçmiş yıllara ait olarak nakten veya aynen tahsil edilen kira bedellerinin
tutarıdır.
Ayın olarak tahsil edilen kiralar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre emsal
bedeli ile paraya çevrilir.
Kiracı tarafından gayrimenkulü genişletecek veya iktisadi değerini devamlı
suretle artıracak şekilde gayrimenkule ilave edilen kıymetler, kira müddetinin
hitamında bedelsiz (Kıymetlerin emsal bedelinden düşük değerle devri halinde,
aradaki fark bedelsiz devir sayılır.) olarak kiralayana devrolunduğu takdirde,
mezkür kıymetler kiralıyan bakımından, bu tarihte aynen tahsil olunmuş addolu-
nur.
Gelecek yıllara ait olup peşin tahsil olunan kiralar, ilgili bulundukları
yılların hasılatı sayılır. Şu kadar ki, ölüm ve memleketi terk hallerinde
mükellefiyetin kalktığı tarihi takibeden zamanlara ait olmak üzere peşin tahsil
olunan kiralar, mükellefiyetin kalktığı dönemin hasılatı addolunur.
Gayrimenkul iradı sahipleri için,
1. Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle, namlarına, kamu müessesesine, icra daire-
sine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2. Kira olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup
olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz.) veya kira-
cısına olan borcu ile takası; tahsil hükmündedir.
Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile, borsada
rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tesbit edilecek kur üzerinden Türk Parasına
çevrilir.
Emsal kira bedeli esası:
Madde 73 - (Değişik birinci fıkra: 4/12/1985-3239/56 md.) Kiraya verilen
mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden düşük olamaz. Bedelsiz ola-
rak başkalarının intifaına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli, bu mal
ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli, yetkili özel mer-
cilerce veya mahkemelerce takdir veya tespit edilmiş kirası, bu suretle takdir
veya tespit edilmiş kira mevcut değilse Vergi Usul Kanununa göre belirlenen ver-
gi değerinin % 5'idir. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve hakla-
rın maliyet bedelinin, bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanununun servetlerin
değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10'udur.
Aşağıda yazılı hallerde emsal kira bedeli esası uygulanmaz:
1. Boş kalan gayrimenkullerin muhafazaları maksadiyle bedelsiz olarak başka-
larının ikametine bırakılması;
2. (Değişik: 4/12/1985-3239/56 md.) Binaların mal sahiplerinin usul, füru
veya kardeşlerinin ikametine tahsis edilmesi (Usul, füru veya kardeşlerden
herbirinin ikametine birden fazla konut tahsis edilmiş ise bu konutların yalnız
birisi hakkında emsal kira bedeli hesaplanmaz. Kardeşler evli ise eşlerden sade-
ce biri için emsal kira bedeli hesaplanmaz.);
3. Mal sahibi ile birlikte akrabaların da aynı evde veya dairede ikamet
etmesi;
4. (Ek: 4/12/1985-3239/56 md.) Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli
idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşların-
ca yapılan kiralamalarda.
Giderler:
Madde 74 - (Değişik birinci fıkra: 24/12/1980-2361/51 md.) Safi iradın bu-
lunması için, 21 inci maddeye göre istisna edilen gayrisafi hasılata isabet
edenler hariç olmak üzere gayrisafi hasılattan aşağıda yazılı giderler indiri-
lir.
1. Kiraya veren tarafından ödenen aydınlatma, ısıtma, su ve asansör gider-
leri;
2. Kiraya verilen malların idaresi için yapılan ve gayrimenkulün ehemmiyeti
ile mütenasip olan idare giderleri;
3. Kiraya verilen mal ve haklara mütaallik sigorta giderleri;
4. Kiraya verilen mal ve haklar dolayısiyle yapılan ve bunlara sarf olunan
borçların faizleri;
5. (Değişik: 24/12/1980-2361/51 md.) Kiraya verilen mal ve haklar için öde-
nen vergi, resim, harç ve şerefiyelerle kiraya verenler tarafından ödenmiş olmak
şartıyla belediyelere ödenen harcamalara iştirak payları;
6. Kiraya verilen mal ve haklar için ayrılan amortismanlar (Amortismana tabi
değer, malüm ise maliyet bedeli, malüm değilse, bina ve arazi için vergi değeri,
diğer mallar için Vergi Usul Kanununun 267 nci maddesinin 3 üncü sırasına göre
tesbit edilen emsal değeridir);
7. Kiraya verenin yaptığı onarım giderleri (Emlakin iktisadi değerini artı-
racak surette tevsii, tadili veya bunlara ilaveler yapılması için ihtiyar olunan
giderler onarım gideri sayılmaz);
8. Kiraya verilen mal ve haklara ait bakım ve idame giderleri;
9. Kiraladıkları mal ve hakları kiraya verenlerin ödedikleri kiralar ve di-
ğer gerçek giderler;
10.(Değişik: 24/12/1980-2361/51 md.) Sahibi bulundukları konutları kiraya
verenlerin kira ile oturdukları konutun kira bedeli (kira indirimi gayri safi
hasılattan bu maddenin 1 ila 9 ve 11 numaralı bentlerinde yazılı giderler düşül-
dükten sonra, kalan miktar üzerinden yapılır; kiranın indirilemeyen kısmı 88 n-
ci maddenin 3 üncü fıkrasının uygulanmasında gider fazlalığı sayılmaz);
11.(Ek: 19/2/1963-202/37 md.) Kiraya verilen mal ve haklarla ilgili olarak
mukavelenameye, kanuna veya ilama istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar.
Gayrimenkul sermaye mahiyetindeki mal ve hakların kısmen kiraya verilmesi
halinde, yukarda yazılı giderlerden yalnız bu kısma isabet edenler hasılattan
indirilebilir.
(Değişik: 24/12/1980-2361/51 md.) Mükellefler (hakları kiraya verenler
hariç) diledikleri takdirde yukarıda yazılı giderlere karşılık olmak üzere
hasılatlarından % 25'ini götürü olarak indirebilirler. Götürü gider usulünü
kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.
Bu madde hükmünün uygulanmasında para cezaları ve vergi cezaları hasılattan
gider olarak indirilemez.
ALTINCI BÖLÜM
Menkul Sermaye İradı
Tarifi:
Madde 75 - (Değişik: 24/12/1980-2361/52 md.)
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya
para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği
kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.
Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı sayı-
lır:
1.(Değişik: 31/12/1981-2574/13 md.) Her nevi hisse senetlerinin kar payları
(kurucu hisse senetleri ve diğer intifa hisse senetlerine verilen kar payları ve
pay sahiplerine hazırlık dönemi için faiz olarak veya başka adlarla yapılan her
türlü ödemeler ile Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ka-
tılma belgelerine ödenen kar payları dahil); (1)
2. (Değişik: 4/12/1985-3239/57 md.) İştirak hisselerinden doğan kazançlar
(Limited Şirket ortaklarının, iş ortaklıkları ortaklarının ve komanditerlerin
kar payları ile kooperatiflerin dağıttıkları kazançlar bu zümreye dahildir.
Kooperatiflerin ortakları ile yaptıkları muamelelerden doğan karların ortaklara,
kooperatifle yaptıkları muameleler nisbetinde tevzii, kazanç dağıtımı sayılmaz.)
Adi komandit şirketlerde komanditerlerin kar payları, şirket karının ilişkin
bulunduğu takvim yılında elde edilmiş sayılır;
3. Kurumların idare meclisi Başkan ve üyelerine verilen kar payları;
4. (Değişik:26/12/1993-3946/16 md.) Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca yıllık
veya özel beyanname veren kurumların,indirim ve istisnalar (Değişik:25/5/1995-
4108/22 md.) Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 1 ve 6 numaralı bent-
lerine göre kurumlar vergisinden müstesna tutulan kazançlar hariç) düşülmeden
önceki kurum kazancından, hesaplanan kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan
kısım;
---------------------------
(1) Bu fıkrada yer alan "Menkul Kıymetler Yatırım Fonları" ifadesi, 25/6/1992
tarih ve 3824 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi ile "Sermaye Piyasası Kanununa
göre kurulan yatırım fonları" şeklinde değiştirilmiş olup, metne işlenmiş-
tir.
5. (Değişik: 25/6/1992-3824/4 md.) Her nevi tahvil faizleri ve hazine bono-
su faizleri ile Toplu Konut İdaresi ve Kamu Ortaklığı İdaresince çıkarılan men-
kul kıymetlerden sağlanan gelirler (Ödeme, menkul kıymetlerin gelirleriyle bir-
likte menkul kıymetlerin itfa bedelinide ihtiva ettiği takdirde, menkul kıymet-
lerin itfa edilen kısmı irat sayılmaz. Ancak, döviz cinsinden yahut dövize, al-
tına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetlerin itfası sırasında oluşan
değer artışları irat sayılır.)
6. (Değişik: 4/12/1985-3239/57 md.) Her nevi alacak faizleri (Adi, imtiyaz-
lı, rehinli, senetli alacaklarla cari hesap alacaklarından doğan faizler ve kamu
tüzelkişilerince borçlanılan ve senede bağlanmış olan meblağlar için ödenen
faizler dahil.);
7. Mevduat faizleri (Bankalara, bankerlere, tasarruf sandıklarına, tevdiat
kabul eden diğer müesseselere yatırılan vadeli, vadesiz paralara ödenen faizler
ile bunlar dışında kalan kişi ve kuruluşlardan devamlı olarak para toplama işi
ile uğraşanların her ne şekil ve ad altında olursa olsun toplanan paralara sağ-
ladıkları gelirler ve menfaatler de mevduat faizi sayılır.);
8. Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından
elde edilen bedeller;
9. İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının
devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar;
10. Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedel-
leri;
11. (Mülga: 4/12/1985-3239/57 md.)
12. (Değişik: 4/12/1985-3239/57 md.) Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen
kar payları ile kar ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kar payları ve
özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar
payları. (1)
13. (Ek:26/12/1993 - 3946/16 md.) Mükerrer 75 inci maddede yazılı vergi
alacağı.
14. (Ek:26/12/1993 - 3946/16 md.)
Bu maddenin ikinci fıkrasının 5 numaralı bendinde yer alan menkul kıymetle-
rin geri alım veya satım taahüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında
sağlanan menfaatler.
Yukarıda yazılı iratlar, bunları sağlayan sermaye sahibinin ticari faaliye-
tine bağlı bulunduğu takdirde, ticari kazancın tespitinde nazara alınır.
Vergi Alacağı
Mükerrer Madde 75 -(Ek:26/12/1993 - 3946/17 md.)
Tam mükellefiyete tabi kurumlarca;
1. Tam mükellefiyete tabi gerçek kişilere dağıtılan kar paylarının,
2. Adi ortaklıklara,kollektif ve adi komandit şirketlere dağıtılan kar pay-
larının,
3. Eshamlı komandit şirketlere dağıtılan kar paylarından bu şirketlerin ko-
mandite ortaklıklarına isabet eden kısmın,
1/3'ü,bunların vergi alacağını teşkil eder.
Yatırım fonlarının katılma belgeleri ile yatırım ortaklıklarının hisse se-
netlerinden elde edilen kar payları için vergi alacağı hesaplanmaz.
İrat sayılmayan haller:
Madde 76 - (Değişik: 24/12/1980-2361/53 md.)
Menkul kıymetin kuponlu veya kuponsuz olarak satılması, iştirak hisselerinin
devir ve temliki, menkul kıymetler ile iştirak hisselerinin tamamen veya kısmen
itfa olunması karşılığında alınan paralarla itfa dolayısıyla verilen ikramiyeler
menkul sermaye iradı sayılmaz.
Madde 77 - (Mülga: 4/12/1985-3239/138 md.)
Safi irat:
Madde 78 - Safi iradın bulunması için menkul sermaye iradından aşağıdaki
giderler indirilir:
1. Depo etme ve sigorta ücretleri gibi menkul kıymetlerin muhafazası için
yapılan giderler;
2. Temettü hisseleri ile faizlerin tahsil giderleri (Şirket toplantılarına
bizzat veya bilvekale iştirak gibi sermayenin idaresi için yapılan giderler
irattan indirilmez);
3. Menkul kıymetler ve bunların iratları için ödenen her türlü vergi, resim
ve harçlar (Gelir Vergisi irattan indirilmez).
-----------------------------------
(1) Bu bentler için 4/12/1985 tarih ve 3239 sayılı Kanunun geçici 1 inci madde-
sine bakınız.
Yabancı parası ile ödenen faiz ve temettüler:
Madde 79 - Menkul sermaye iratları, yabancı parası ile tahsil edildiği veya
yabancı parası olarak kayıtlara intikal ettirildiği veya bu iratlara yabancı pa-
rası olarak tasarruf edildiği takdirde, mezkür iratlar, tahsil edildikleri veya
kayıtlara intikal ettirildikleri veya tasarruf olundukları günün borsa rayici
üzerinden, borsada rayici yoksa, Maliye Bakanlığınca tayin olunacak kur üzerin-
den Türk Parasına çevrilir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Sair Kazanç ve İratlar
Gelire giren sair kazanç ve iratlar:
Madde 80 - (Değişik: 24/12/1980-2361/55 md.)
Aşağıda yazılı olup geçen bölümlerin dışında kalan kazanç ve iratlar bu bö-
lümdeki hükümlere göre vergiye tabi gelire dahildir:
1. Değer artışı kazançları;
2. Arızi kazançlar.
Değer artışı kazançları:
Mükerrer Madde 80 - (Ek: 24/12/1980-2361/56 md.) Aşağıda yazılı mal ve hak-
ların elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artışı kazançlarıdır.(1)
1. (Mülga: 21/1/1982-2588/18 - C md.)
2. (Değişik: 4/12/1985-3239/58 md.) Borsada kayıtlı olanlar ve ivazsız ola-
rak iktisap edilenler hariç, menkul kıymetlerin iktisap tarihinden başlayarak
bir yıl içinde veya iktisaptan evvel elden çıkarılmasından sağlanan kazançların
bir takvim yılındaki tutarının 500.000 (5.500.000) lirayı aşan kısmı,
3. (Değişik: 31/12/1981-2574/15 md.) 70 inci maddenin birinci fıkrasının 5
numaralı bendinde yazılı hakların (ihtira beratları hariç) elden çıkarılmasından
doğan kazançların 500.000 (5.500.000) lirayı aşan kısmı,
4. (Değişik: 31/12/1981-2574/15 md.) Telif haklarının ve ihtira beratlarının
müellifleri, mucitleri ve bunların kanuni mirasçıları dışında kalan kimseler ta-
rafından elden çıkarılmasından doğan kazançların 500.000 (5.500.000) lirayı aşan
kısmı,
5. Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazanç-
lar,
6. Faaliyeti durdurulan bir işletmenin kısmen veya tamamen elden çıkarılma-
sından doğan kazançlar.
7. (Ek: 4/12/1985-3239/58 md.) İktisap şekli ne olursa olsun (ivazsız olarak
iktisap edilenler hariç) 70 inci maddenin birinci fıkrasının 1,2,4 ve 7 numaralı
bentlerinde yazılı mal (gerçek usulde vergiye tabi çiftçilerin zirai istihsalde
kullandıkları gayrimenkuller dahil) ve hakların, iktisap tarihinden başlayarak
dört yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançlar (Kooperatiflerin ortak-
larına bu sıfatları dolayısıyla tahsis ettikleri gayrimenkuller, tahsis tarihin-
de ortak tarafından satın alınmış sayılır.) (2)
Bu maddede geçen "elden çıkarma" deyimi, yukarıda yazılı mal ve hakların sa-
tılması, bir ivaz karşlığında devir ve temliki, trampa edilmesi, takası, kamu-
laştırılması, devletleştirilmesi, ticaret şirketlerine sermaye olarak konulması-
nı ifade eder.
-----------------------------------
(1) Bu maddede yeralan miktarlar 26/12/1993 tarih ve 3946 sayılı Kanun ile
1/1/1993 tarihi itibariyle geçerli olan hadlere yükseltilmiş,31/12/1996 ta-
rih ve 22864 sayılı R.G.'de yayımlanan 200 no'lu Genel Tebliğ ile 1997 tak-
vim yılı kazançlarına uygulanmak üzere tespit edilen miktarlar ise metne
parantez içinde siyah punto ile işlenmiştir. Daha önce Kararname ile yapılan
değişiklik için bu Kanunun sonundaki "KARARNAMELER İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
CETVELİ"ne bakınız.
(2) Bu bentte yeralan "bir yıl" ifadesi,25/6/1992 tarih ve 3824 sayılı Kanunun
5 inci maddesiyle "dört yıl"olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
Faaliyetine devam eden ticari bir işletmenin kısmen veya tamamen satılmasın-
dan veya ticari işletmeye dahil amortismana tabi iktisadi kıymetlerle birinci
fıkrada yazılı hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlar ticari kazanç
sayılır ve bunlara ticari kazanç hakkındaki hükümler uygulanır.
Vergilendirilmeyecek değer artışı kazançları:
Madde 81 - (Değişik: 24/12/1980-2361/57 md.)
Aşağıda yazılı hallerde değer artışı kazancı hesaplanmaz ve vergilendiril-
mez:
1. Ferdi bir işletmenin sahibinin ölümü halinde, kanuni mirasçılar tarafın-
dan işletmenin faaliyetine devam olunması ve mirasçılar tarafından işletmeye da-
hil iktisadi kıymetlerin kayıtlı değerleriyle (bilanço esasına göre defter tutu-
luyorsa bilançonun aktif ve pasifiyle bütün halinde) aynen devir alınması;
2. Kazancı bilanço esasına göre tespit edilen ferdi bir işletmenin bilanço-
sunun bir sermaye şirketine aktif ve pasifiyle bütün halinde devrolunması, dev-
ralan şirketin bilançosuna aynen geçirilmesi ve devredilen ferdi işletmenin sa-
hip veya sahiplerinin şirketten, devir bilançosuna göre hesaplanan öz sermayesi
tutarında ortaklık payı alması (Bu ortaklık payını temsil eden hisse senetleri-
nin nama yazılı olması şarttır.);
3. Kollektif ve adi komandit şirketlerin bu maddenin 2 numaralı bendinde ya-
zılı şartlar dahilinde nev'i değiştirerek sermaye şirketi haline dönüşmesi (Kol-
lektif ve adi komandit şirketlerin şekil değiştirerek anonim şirket haline dö-
nüşmesi halinde şekil değiştiren kollektif ve adi komandit şirketlerin ortakla-
rının anonim şirketteki ortaklık paylarını gösteren hisse senetlerinin nama ya-
zılı olması şarttır.).
Safi değer artışı:
Mükerrer Madde 81 - (Değişik: 4/12/1985-3239/59 md.)
Değer artışında safi kazanç, elden çıkarma karşılığında alınan para ve ayın-
larla sağlanan ve para ile temsil edilebilen her türlü menfaatlerin tutarından,
elden çıkarılan mal ve hakların maliyet bedelleri ile elden çıkarma dolayısıyla
yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderlerin ve ödenen vergi ve harçların in-
dirilmesi suretiyle bulunur. Hasılatın ayın ve menfaat olarak sağlanan kısmının
tutarı Vergi Usul Kanununun değerleme ile ilgili hükümlerine göre tayin ve tes-
pit olunur.
Maliyet bedelinin mükelleflerce tespit edilememesi halinde maliyet bedeli
yerine; Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, takdir komisyonlarınca tespit edile-
cek bedel, kazancı bilanço veya işletme hesabı esasına göre tespit edilen işlet-
melerde ise son bilançoda veya envanter kayıtlarında gösterilen değer esas alı-
nır.
İşletmeye dahil amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması ha-
linde, iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli yerine, amortismanlar düşüldükten
sonra kalan net değeri esas alınır.
Menkul kıymetlerin elden çıkarılmasında, iktisap bedelinin tevsik edilememe-
si halinde, Vergi Usul Kanununun 266 ncı maddesinde yazılı itibari değer iktisap
bedeli olarak kabul edilir.
(Ek: 24/3/1988-3418/25 md.): Dar mükelleflerin (kurumlar dahil), yabancı
sermaye mevzuatına göre ilgili mercilerden izin almak suretiyle, Türkiye'ye
bizzat getirdikleri nakdi veya ayni sermaye karşılığında iktisap ettikleri
menkul kıymetler ile iştirak hisselerini elden çıkarmalarından doğan değer
artışı kazançlarının hesabında, kur farkından doğan kazançlar dikkate alınmaz.
Şu kadarki, bu mükelleflerin TÜrkiye'de elde ettikleri kazançların, münhasıran
bu menkul kıymet veya iştirak hisseleri dolayısıyla elde edilen menkul sermaye
iratlarından ve bu kıymet veya hisselerin elden çıkarılmasından doğan değer
artışı kazançlarından ibaret
3384-1
olması şarttır. Bu mükelleflerin, Türkiye'de menkul kıymet alım satımıyla de-
vamlı olarak uğraşmaları halinde, kur farkından doğan kazançlar da ticari
kazancın hesabında dikkate alınır.
(Ek: 24/3/1988 - 3418/25 md.): Kur farkından doğan kazançların hesabında,
menkul kıymet veya iştirak hisselerinin iktisabına tahsis edilen yabancı serma-
yenin, bu kıymet veya hisselerin iktisap tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz
alış kuruna göre hesaplanan Türk Lirası karşılığı ile bu kıymet veya hisselerin
elden çıkarılması tarihindeki aynı miktar yabancı sermayenin T.C. Merkez Banka-
sı döviz alış kuruna göre hesaplanan Türk Lirası karşılığı arasındaki fark
esas alınır.
(Ek:26/12/1993 - 3946/18 md.) Bu kanunun mükerrer 80 inci maddesinin birin-
ci fıkrasının 7 numaralı bendinde belirtilen değer artış kazancının hesabında
iktisap bedeli,gayrimenkul ve bu nitelikteki hakların iktisap edildiği ve elden
çıkarıldığı takvim yılları hariç olmak üzere,her takvim yılı için Vergi Usul
Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak tes-
pit edilir.
Arızi kazançlar:
Madde 82 - (Değişik: 24/12/1980 - 2361/59 md.)
Vergiye tabi arızi kazançlar şunlardır:
1. Arızi olarak ticari muamelelerin icrasından veya bu nitelikte muamele-
lere tavassuttan elde edilen kazançlar;
(Dikkat: Devamı 3385 inci sayfadadır.)
3384-2
&nb